მურაბის, ჯემის და მცენარეული ნედლეულის გადამუშავების სხვა პროდუქტების წარმოება საქართველოში.

რა უნდა ვიცოდეთ წარმოების ჩაშვებამდე?

აღნიშნული სტატია განკუთვნილია მათთვის, ვინც საქართველოში აწარმოებს ან გეგმავს მცენარეული ნედლეულისგან დამზადებული პროდუქტის წარმოებას: მურაბები, ჯემები, ხილის პიურეები, ტყლაპი, ჩირი, სოუსები, სიროფები, მარინადები, თხილეულის პროდუქტები.

დღეს ჩვენ არ განვიხილავთ კომპანიის რეგისტრაციას, გადასახადებს, პერსონალურ მონაცემებსა და HACCP-ის დანერგვას. ამ საკითხებზე JUST Advisors-ს აქვს ცალკეული მასალები:

• ბიზნესის რეგისტრაცია საქართველოში
• იურიდიული მომსახურება კომპანიებისთვის საქართველოში
• ბიზნესის კომპლექსური იურიდიული მხარდაჭერა

ამ სტატიაში ყურადღებას გავამახვილებთ იმაზე, თუ რა უქმნით ყველაზე ხშირად პრობლემას კვების პროდუქტების მწარმოებლებს: 

• სურსათის ბიზნესოპერატორის სტატუსი, 
• ეტიკეტი, 
• დაპირებები რეკლამაში, 
• Bio/Organic, 
• ექსპორტი,
• შემოწმებები.

იურიდიული შემოწმება იწყება არა კომპანიის რეგისტრაციით ან ეტიკეტის დიზაინით, არამედ მარტივი კითხვით: კონკრეტულად რას ყიდით?

მაგალითად, „ჯემი“, „ხილის დესერტი“, „პიურე“, „სოუსი“ და „პასტა“ მყიდველისთვის შესაძლოა იყოს ერთნაირი პროდუქტი, მაგრამ სამართლებრივი და საექსპორტო თვალსაზრისით ეს ყოველთვის ერთი და იგივე არ არის. დასახელება უნდა შეესაბამებოდეს შემადგენლობასა და ტექნოლოგიას. თუ წინა მხარეს აწერია „მანდარინის ჯემი“, ხოლო პროდუქტის ძირითად ნაწილს რეალურად ვაშლის პიურე შეადგენს, ეს უკვე მარკეტინგული დეტალი კი არა, მომხმარებლის შეცდომაში შეყვანის პოტენციური რისკია.

გაყიდვების დაწყებამდე უნდა დააფიქსიროთ რეცეპტურა, ტექნოლოგია, შემადგენლობა, ვარგისიანობის ვადა, შენახვის პირობები, შეფუთვა, გასაღების ბაზარი და საექსპორტო ქვეყანა. ამის გარეშე შეუძლებელია ეტიკეტის, HACCP-ის დოკუმენტებისა და მაღაზიებთან თუ დისტრიბუტორებთან ხელშეკრულებების სწორად მომზადება.

მცენარეული ნედლეულისგან მურაბების ან ჯემების ჩვეულებრივი წარმოებისთვის, როგორც წესი, საქმე ეხება არა „სასურსათო ლიცენზიას“, არამედ სასურსათო საქმიანობის სწორ რეგისტრაციასა და უვნებლობის მოთხოვნების დაცვას. 

კოდექსი მოითხოვს, რომ ბიზნესოპერატორმა დაარეგისტრიროს შესაბამისი საქმიანობა და არ აწარმოოს იგი რეგისტრაციის გარეშე. პრაქტიკაში ეს ნიშნავს, რომ არ შეიძლება უბრალოდ გახსნათ ინსტაგრამი, იქირაოთ სამზარეულო და დაიწყოთ პროდუქციის გაყიდვა კომრციული მიზნებისთვის. 

აღიარების (recognition) ცალკეული პროცედურა ყველა მწარმოებელზე არ ვრცელდება. ის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ბიზნესის გარკვეული კატეგორიებისთვის, მაგალითად, ცხოველური წარმოშობის პროდუქტებთან დაკავშირებული საქმიანობისთვის. თუმცა, ეს არ ნიშნავს, რომ მცენარეული პროდუქტების გადამმუშავებელი თავისუფალია კონტროლისგან. სურსათის ეროვნულ სააგენტოს მაინც შეუძლია შეამოწმოს წარმოება, დოკუმენტები, ეტიკეტი, მიკვლევადობა და პროდუქტის უვნებლობა.

კვების პროდუქტების მწარმოებლებისთვის HACCP არის დამამტკიცებელი დოკუმენტი, რომ ბიზნესს ზუსტად ესმის, რა დროს შესაძლოა გახდეს პროდუქტი საშიში ჯანმრთელობისთვის და იცის, როგორ გააკონტროლოს ეს რისკები. 

მურაბისა და ჯემისთვის რისკშემცველი პროცესი, როგორც წესი, არის ნედლეულის მიღება, ხილის სორტირება, გარეცხვა, მოხარშვა, ქილებისა და თავსახურების მომზადება, დაფასოება, გაგრილება, შენახვა და პარტიის გამოშვება. ჩირისთვის - ნედლეულის ხარისხი, შრობა, ტენიანობა, შენახვა, მავნებლებისგან დაცვა და შეფუთვა. სოუსებისა და პიურესთვის – თერმული დამუშავება, მჟავიანობა, ტარა, ჰერმეტულობა და ვარგისიანობის ვადა.

ცალკე მნიშვნელობა აქვს მიკვლევადობას. თუ მომხმარებელმა კონკრეტულ ქილაზე პრეტენზია გამოთქვა, მწარმოებელმა სწრაფად უნდა გაარკვიოს, რომელი პარტიიდან იყო ის, რა ხილი იქნა გამოყენებული, ვინ იყო მომწოდებელი, როდის დამზადდა პროდუქტი, სად წავიდა პარტიის დანარჩენი ნაწილი და საჭიროა თუ არა საქონლის ბაზრიდან გამოთხოვა. თუ ასეთი სისტემა არ არსებობს, მცირე საჩივარიც კი შეიძლება მასშტაბურ პრობლემად იქცეს.

ეტიკეტი - ეს არის მწარმოებლის ოფიციალური განცხადება პროდუქტის შესახებ. №301 დადგენილება მოითხოვს, რომ მომხმარებელმა მიიღოს გასაგები, უტყუარი და არა შეცდომაში შემყვანი ინფორმაცია სურსათის შესახებ.

საქართველოში გასაყიდად სავალდებულო ინფორმაცია წარმოდგენილი უნდა იყოს ქართულ ენაზე. დამატებით შესაძლებელია რუსული, ინგლისური ან სხვა ენის გამოყენება, მაგრამ ქართულენოვანი ინფორმაცია არ უნდა იყოს უბრალოდ ფორმალობისთვის.

ეტიკეტზე ჩვეულებრივ მოწმდება: პროდუქტის დასახელება, შემადგენლობა, ნეტოს რაოდენობა, ვარგისიანობის ვადა, შენახვის პირობები, პასუხისმგებელი ოპერატორის მონაცემები, პარტია, წარმოშობის ქვეყანა ან წარმოების ადგილი, ალერგენები, კვებითი ღირებულება (თუ ის სავალდებულოა ან ნებაყოფლობით არის დეკლარირებული), ასევე გამოყენების ინსტრუქცია, თუ მის გარეშე პროდუქტი შეიძლება არასწორად იქნეს გამოყენებული.

განსაკუთრებული ყურადღება ექცევა შეფუთვის წინა მხარეს. სწორედ ის აყალიბებს მომხმარებლის მოლოდინს. თუ მსხვილად აწერია „100% მანდარინი“, ხოლო შემადგენლობაში არის ვაშლის ბაზა, სიროფი ან სხვა ხილის დანამატები, ეს უნდა გადამოწმდეს ბეჭდვამდე. თუ აწერია „უშაქროდ“, მაგრამ გამოყენებულია თაფლი, სიროფი ან კონცენტრატი, ესეც რისკია. თუ პროდუქტს ეწოდება „საბავშვო“, „სამკურნალო“, „იმუნიტეტისთვის“ ან „სასარგებლოა გაციებისას“, ამას ცალკეული საფუძვლები სჭირდება, თუმცა ასეთი განცხადებების გამოყენებას სჯობს თავი აარიდოთ.

მაგალითი პრაქტიკიდან: კონკურენციისა და მომხმარებლის უფლებების დაცვის სააგენტოს საქმე ნატურალური წვენების მწარმოებელ შპს „კამპას“ (Campa LLC) წინააღმდეგ. შეფუთვის წინა მხარეს იყო მითითებული „100% ალუბლისა და ბროწეულის წვენი”, მაგრამ უკანა მხარეს, წვრილი შრიფტით მითითებული იყო, რომ პროდუქტი შეიცავდა 80% ვაშლის კონცენტრატს და მხოლოდ 10% ალუბლისა და 10% ბროწეულის კონცენტრატს. სააგენტომ ასეთი მარკირება მომხმარებლის შეცდომაში შემყვანად მიიჩნია და კომპანიას შეფუთვაზე ინფორმაციის შეცვლა დაავალა (დეტალებისთვის იხილეთ GCCA-ის გადაწყვეტილება/სიახლე).

ჯემების მწარმოებლებისთვის ეს მაგალითი ძალიან საგულისხმოა. შეცდომა ეტიკეტზე შეიძლება არანაკლებ სახიფათო იყოს, ვიდრე შეცდომა ხელშეკრულებაში.

ტერმინების - bio, organic, eco - გამოყენება არ შეიძლება უბრალოდ იმიტომ, რომ პროდუქტი „ნატურალურია“, „შინ მოყვანილია“ ან „სოფლისაა“. 
კოდექსი პირდაპირ კრძალავს ასეთი აღნიშვნების გამოყენებას, თუ პროდუქტი არ შეესაბამება ბიოწარმოების წესებს და არ არის დადასტურებული სერტიფიკატით.

№198 დადგენილება არეგულირებს ბიოპროდუქციის წარმოებას, გადამუშავებას, მარკირებას, გაყიდვასა და სერტიფიცირებას. ეს ეხება არა მხოლოდ ეტიკეტს. რისკი ჩნდება ბრენდის სახელწოდებაშიც, პროდუქტის აღწერაში საიტზე, ინსტაგრამზე, მარკეტფლეისზე, მაღაზიისთვის ან საექსპორტო მყიდველისთვის გაგზავნილ კომერციულ შეთავაზებაში.

მაგალითად, ფრაზა „organic mandarin jam“ დადასტურებული სტატუსის გარეშე არ არის შემოქმედებითი მიდგომა, ეს არის იურიდიული განცხადება. თუ მწარმოებელს არ აქვს ორგანული ნედლეულის დოკუმენტები, მიწოდების დადასტურებული ჯაჭვი და სერტიფიკაცია, ასეთი აღნიშვნების გამოყენება სახიფათოა. 

უფრო სწორია წინასწარ გადაწყვიტოთ: თქვენ ნამდვილად ქმნით ბიოლოგიურ წარმოებას თუ უბრალოდ გსურთ ხაზი გაუსვათ ნატურალურ შემადგენლობას. ეს სხვადასხვა იურიდიული მოდელია.

თუ პროდუქტი იყიდება საიტის, ინსტაგრამის, ფეისბუქის, ტელეგრამის, მარკეტფლეისის ან შეკვეთის ფორმის საშუალებით, მწარმოებელმა უნდა გაითვალისწინოს მომხმარებელთა უფლებების დაცვის მოთხოვნები.

მყიდველს უნდა ესმოდეს, ვინ არის გამყიდველი, რა საქონელს ყიდულობს, რა არის ფასი, რა შედის შემადგენლობაში, რა არის ვარგისიანობის ვადა, როგორ შეინახოს პროდუქტი, როგორ ხდება შეკვეთის მიწოდება, რა გააკეთოს პრეტენზიის შემთხვევაში და რა დროს არის შესაძლებელი დაბრუნება. ბევრი მწარმოებლის შეცდომაა ეტიკეტის ცალკე მომზადება, საიტის ცალკე და ინსტაგრამის ცალკე. საბოლოოდ, ქილაზე ერთი რამ წერია, პროდუქტის ბარათში მეორე, ხოლო რეკლამაში - მესამე. მაკონტროლებელი ორგანოსთვის ეს „მარკეტინგის თავისებურება“ კი არა, მომხმარებლის შეცდომაში შეყვანაა.

სურსათის ეროვნულ სააგენტოს შეუძლია ჩაატაროს ინსპექტირება, დოკუმენტური შემოწმება, მონიტორინგი, ნიმუშების აღება და ლაბორატორიული კვლევა. შემოწმება შესაძლოა დაიწყოს არა გეგმიურად, არამედ საჩივრის, მოწამვლის შესახებ შეტყობინების, სხვა ორგანოს მომართვის ან გამოვლენილი რისკის შედეგად.

სურსათის ეროვნულ სააგენტოს პრაქტიკა აჩვენებს, რომ არაგეგმიური შემოწმებები ხშირად დაკავშირებულია კონკრეტულ ინციდენტთან. მაგალითად, დაავადებათა კონტროლის ეროვნული ცენტრის შეტყობინების შემდეგ საკვებისმიერი ინტოქსიკაციის შემთხვევების შესახებ, სააგენტომ ჩაატარა არაგეგმური შემოწმება ობიექტზე Food Gallery Georgia, გამოავლინა კრიტიკული შეუსაბამობები, შეაჩერა საწარმოო პროცესი, გასცა მითითებები და აიღო ნიმუშები (დეტალებისთვის იხილეთ სეს-ის სიახლე).

მეორე შემთხვევაში, რომელიც იყო ბაკურიანში წყლით შესაძლო მოწამვლასთან დაკავშირებით , სეს-მა შეტყობინების მიღებისთანავე დაიწყო შემოწმება. ამოწმებდა ტექნოლოგიურ ციკლს და იღებდა წყლის ნიმუშებს (დეტალებისთვის იხილეთ სეს-ის სიახლე). 

ასევე სეს-მა გამოაქვეყნა ინფორმაცია, რომ HACCP-ის დანერგვისას ინსპექტორებმა გასცეს 1 000-ზე მეტი რეკომენდაცია, ხოლო 100-მდე ბიზნესოპერატორი დაჯარიმდა მითითებების შეუსრულებლობის გამო (დეტალებისთვის იხილეთ სეს-ის მასალა).

მურაბის, ჯემის ან ჩირის მწარმოებლისთვის ზემოაღნიშნული ნიშნავს შემდეგს: შემოწმება შეიძლება დაიწყოს მყიდველის ერთი საჩივრით. თუ ამ მომენტში არ გაქვთ ნედლეულის, პარტიის, ვარგისიანობის ვადის, HACCP-ის, ეტიკეტისა და შენახვის პირობების დოკუმენტები, თავის დაცვა იქნება რთული.

თუ გეგმავთ პროდუქტის გაყიდვას საქართველოს ფარგლებს გარეთ, უნდა შეამოწმოთ კონკრეტული ქვეყნის მოთხოვნები. ყველა ბაზრისთვის უნივერსალური საექსპორტო პაკეტი არ არსებობს.

როგორც წესი, საჭიროა სასაქონლო კოდის განსაზღვრა, დანიშნულების ქვეყნის მოთხოვნების შემოწმება, საექსპორტო ეტიკეტის მომზადება საჭირო ენაზე, შემადგენლობის შეთანხმება იმპორტიორთან, ლაბორატორიული მაჩვენებლების დადასტურება, შეფუთვის შემოწმება, წარმოშობის სერტიფიკატის აღება (თუ საჭიროა) და საბაჟო დოკუმენტების მომზადება.

საქართველოს შემოსავლების სამსახური აწვდის ინფორმაციას წარმოშობის სერტიფიკატებისა და სავაჭრო რეჟიმების შესახებ. ეს მნიშვნელოვანია, თუ მწარმოებელს სურს ისარგებლოს პრეფერენციული რეჟიმით, მაგალითად, იმ ქვეყანაში ექსპორტის დროს, რომელთანაც საქართველოს აქვს სავაჭრო შეთანხმება (დეტალებისთვის იხილეთ შემოსავლების სამსახური - წარმოშობის სერტიფიკატი).

თუ პროდუქტის ექსპორტი იგეგმება ევროკავშირში, გასათვალისწინებელია არა მხოლოდ ქართული კანონმდებლობა. ჯემების, ჟელეებისა და მარმელადებისთვის ევროკავშირში მოქმედებს სპეციალური წესები, პროდუქტის შემადგენლობისა და დასახელების მიმართ არსებული მოთხოვნების ჩათვლით. ასევე გამოიყენება ევროკავშირის ზოგადი წესები მომხმარებლებისთვის ინფორმაციის მიწოდების შესახებ (დეტალებისთვის იხილეთ EU rules on fruit jams და Regulation 1169/2011).

პრაქტიკული დასკვნა: ეტიკეტი, რომელიც გამოსადეგია საქართველოში გასაყიდად, არ გამოდგება გერმანიის, პოლონეთის, საფრანგეთის ან არაბთა გაერთიანებული საამიროებისთვის. საექსპორტო მოდელი აუცილებლად უნდა შემოწმდეს პირველი პარტიის წარმოებამდე.

გაყიდვების დაწყებამდე მწარმოებელი უნდა დარწმუნდეს, რომ:

• ნათელია პროდუქტის იურიდიული მოდელი.
• სწორად არის დარეგისტრირებული სასურსათო საქმიანობა.
• მომზადებულია HACCP-ის დოკუმენტები.
• აწყობილია პარტიის აღრიცხვა.
• არსებობს დოკუმენტები ნედლეულსა და შეფუთვაზე.
• დამტკიცებულია ეტიკეტი.
• გადამოწმებულია სარეკლამო განცხადებები.
• მომზადებულია გაყიდვის პირობები.
• გაწერილია მომხმარებლის საჩივარზე რეაგირების წესი.

თუ იგეგმება ექსპორტი, ცალკე მოწმდება დანიშნულების ქვეყანა, სასაქონლო კოდი, მოთხოვნები შემადგენლობის მიმართ, ეტიკეტის ენა, სერტიფიკატები, ლაბორატორიული მაჩვენებლები და იმპორტიორის დოკუმენტები. 

ყველაფერი ზემოაღნიშნული პროცესები უბრალოდ ბიუროკრატია არ არის. ეს არის სისტემა, რომელიც მწარმოებელს საშუალებას აძლევს მშვიდად იმუშაოს მაღაზიებთან, დისტრიბუტორებთან, მაკონტროლებელ ორგანოებთან და პროდუქციის მომხმარებლებთან.

მურაბების, ჯემებისა და მცენარეული ნედლეულის გადამუშავების სხვა პროდუქტების წარმოება საქართველოში შეიძლება იყოს პერსპექტიული ბიზნესი. თუმცა უსაფრთხო ჩაშვება არ იწყება ლამაზი ქილით და მაღაზიაში პირველი მიწოდებით. პირველ რიგში, უნდა გესმოდეთ, კონკრეტულად რას აწარმოებთ, როგორ რეგულირდება ეს საქმიანობა, რა განცხადებებს აკეთებთ მომხმარებლის წინაშე, რა პასუხისმგებლობას იღებთ საკუთარ თავზე და რა დოკუმენტების ჩვენებას შეძლებთ შემოწმების შემთხვევაში.

ყველაზე ძვირადღირებული სცენარია - ეტიკეტის, HACCP-ის, ხელშეკრულებებისა და საექსპორტო დოკუმენტების შესწორება საჩივრის ან პარტიის გაჩერების შემდეგ. ბიზნესისთვის უკეთესია იურიდიული მოთხოვნების გათვალისწინება პირველ გაყიდვებამდე.

გაქვთ შეკითხვა? მოგვწერეთ JUST Advisors-ს - ჩვენ დაგეხმარებით თქვენი წარმოების მოდელის, ეტიკეტისა და დოკუმენტების შემოწმებაში.