ნაღდი ფული საქართველოში: ლარსა და უცხოურ ვალუტაში შემოტანის, გატანისა და ანგარიშსწორების წესები

1. რამდენი ნაღდი ფულის შემოტანაა შესაძლებელი საქართველოში

საქართველოს კანონმდებლობა არ ადგენს ნაღდი ფულის მაქსიმალურ ოდენობას, რომლის შემოტანის უფლებაც ფიზიკურ პირს ქვეყანაში აქვს.

შესაძლებელია შემოტანილ იქნეს:

• ქართული ლარი;
• აშშ დოლარი;
• ევრო;
• სხვა უცხოური ვალუტა;
• ჩეკები;
• სხვა ფასიანი ქაღალდები.

თუმცა, თუ ნაღდი ფულის, ჩეკებისა და ფასიანი ქაღალდების ჯამური ღირებულება აღემატება 30 000 ლარს ან ამ თანხის ეკვივალენტს სხვა ვალუტაში, საზღვრის გადაკვეთისას ისინი სავალდებულო დეკლარირებას ექვემდებარება.

ეს წესი მითითებულია შემოსავლების სამსახურის ოფიციალურ განმარტებაში: ფიზიკური პირების მიერ ნაღდი ფულის საზღვარზე გადაადგილება.

ზღვრის დასადგენად ცალ-ცალკე თითოეული ვალუტა კი არ გაითვალისწინება, არამედ პირის ხელთ არსებული ყველა ფულადი სახსრისა და ფინანსური ინსტრუმენტის საერთო ღირებულება.

მაგალითი

უცხოელს საქართველოში შემოსვლისას თან აქვს: 15 000 აშშ დოლარი, 5 000 ევრო და 2 000 ლარი. ყველა თანხა გადაიანგარიშება ლარში და ჯამდება. თუ საერთო ღირებულება 30 000 ლარს აღემატება, აუცილებელია დეკლარაციის წარდგენა.

ამასთან, დეკლარირებას ექვემდებარება არა მხოლოდ 30 000 ლარზე მეტი ნაწილი, არამედ მთლიანად გადასატანი თანხა.

2. როგორ განისაზღვრება დეკლარირებას დაქვემდებარებული თანხა

ზღვრის განსაზღვრისას ერთობლივად გაითვალისწინება:

• ნაღდი ლარი;
• ნაღდი უცხოური ვალუტა;
• ჩეკები;
• ფასიანი ქაღალდები;
• სხვა დეკლარირებას დაქვემდებარებული ფინანსური ინსტრუმენტები.

თუ პირს ერთდროულად გადააქვს დოლარი, ევრო და ლარი, ყველა თანხა გადაიანგარიშება ქართულ ვალუტაში და ჯამდება.

დეკლარირების ვალდებულება წარმოიშობა, თუ მიღებული ჯამური თანხა 30 000 ლარს აღემატება.

მნიშვნელოვანია, წინასწარ შემოწმდეს გადათვლის კურსი და არ მოხდეს ორიენტირება მხოლოდ რომელიმე ვალუტის ნომინალურ თანხაზე.

3. ლიმიტი თითოეულ პირზე და ოჯახთან ერთად მგზავრობა

დეკლარირების ზღვარი ვრცელდება კონკრეტულ ფიზიკურ პირზე, რომელსაც თანხა ფაქტობრივად გადააქვს.

არასწორია იმის მიჩნევა, რომ თანხა ავტომატურად ნაწილდება ოჯახის ყველა წევრზე მხოლოდ იმიტომ, რომ ისინი საზღვარს ერთად კვეთენ.

JUST Advisors-ის შემთხვევა

ოთხსულიანი ოჯახი საქართველოს საზღვარს კვეთდა. მთელი 40 000 აშშ დოლარი მამას ჰქონდა თან.

მან საბაჟო ორგანოს განუმარტა, რომ თანხა ოჯახის საერთო სახსრებს წარმოადგენდა და ფაქტობრივად ოთხივე პირისთვის იყო განკუთვნილი. თუმცა, საბაჟო ორგანომ იხელმძღვანელა იმ გარემოებით, რომ მთელი თანხა უშუალოდ მას ჰქონდა. შედეგად, იგი დეკლარირების წესების დარღვევისთვის პასუხისმგებლობაში იქნა მიცემული.

მეუღლის, შვილების ან სხვა ნათესავების თანყოფნა თავისთავად არ ნიშნავს, რომ თანხა მათ შორის იურიდიულად და ფაქტობრივად არის განაწილებული.

თუ თანხა მართლაც ოჯახის სხვადასხვა წევრს ეკუთვნის, ეს უნდა დასტურდებოდეს არა მხოლოდ შემოწმების შემდგომი განმარტებებით, არამედ თანხის გადატანის გარემოებებით და, საჭიროების შემთხვევაში, დოკუმენტებითაც.

ამასთან, ჩვენ არ გირჩევთ ერთი პირის კუთვნილი თანხის ნათესავებს შორის ხელოვნურად განაწილებას მხოლოდ დეკლარირების თავიდან აცილების მიზნით. საბაჟო ორგანო უფლებამოსილია გაარკვიოს:

• ვის ეკუთვნის თანხა;
• რა წყაროდან არის იგი მიღებული;
• რა დანიშნულება აქვს თანხას;
• რატომ არის თანხა სწორედ ამგვარად განაწილებული.

დიდი ოდენობის თანხის გადატანისას ყველაზე უსაფრთხო ვარიანტია დეკლარაციის წარდგენა.

4. ფულადი სახსრების წარმოშობის დამადასტურებელი დოკუმენტები

ნაღდი ფულის სავალდებულო დეკლარირება არ ნიშნავს, რომ ამ თანხაზე გადასახადის ან საბაჟო მოსაკრებლის გადახდაა საჭირო.

დეკლარაცია წარმოადგენს საბაჟო ორგანოსთვის ინფორმაციის მიწოდებას იმის შესახებ, რომ პირს საზღვარზე გადააქვს განსაზღვრული ოდენობის თანხა.

მიუხედავად ამისა, საბაჟო ორგანომ შეიძლება მოითხოვოს თანხის წარმოშობისა და დანიშნულების დამადასტურებელი დოკუმენტების წარდგენა. ასეთ დოკუმენტებს შეიძლება მიეკუთვნებოდეს:

• საბანკო ამონაწერი;
• ანგარიშიდან ნაღდი ფულის გატანის დამადასტურებელი დოკუმენტი;
• ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება;
• სესხის ხელშეკრულება;
• სამკვიდრო მოწმობა;
• დივიდენდების მიღების დამადასტურებელი დოკუმენტები;
• ბიზნესის ან წილის გაყიდვის დამადასტურებელი დოკუმენტები;
• შემოსავლის ცნობა;
• სხვა დოკუმენტი, რომელიც ფულადი სახსრების წარმოშობის განმარტების შესაძლებლობას იძლევა.

ასეთი დოკუმენტების ქონა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, თუ შემოტანის შემდეგ თანხის საქართველოში არსებულ საბანკო ანგარიშზე შეტანაა დაგეგმილი. ბანკი უფლებამოსილია AML/KYC პროცედურების ფარგლებში დამოუკიდებლად მოითხოვოს ფულადი სახსრების წარმოშობის დამადასტურებელი დოკუმენტები.

საბაჟო დეკლარაცია ადასტურებს ნაღდი ფულის ქვეყანაში კანონიერად შემოტანის ფაქტს, თუმცა თავისთავად არ ადასტურებს მისი წარმოშობის კანონიერებას.

5. საქართველოდან ნაღდი ფულის გატანის წესები

თანხის გატანისას მოქმედებს იგივე ზღვარი.

თუ ფიზიკურ პირს საქართველოდან გააქვს ნაღდი ფული, ჩეკები და ფასიანი ქაღალდები, რომელთა საერთო ღირებულება აღემატება 30 000 ლარს ან მის ეკვივალენტს უცხოურ ვალუტაში, თანხა უნდა იქნეს დეკლარირებული.

ეს წესი ვრცელდება როგორც ფულადი სახსრების შემოტანაზე, ისე მათ გატანაზე. იგი გამომდინარეობს შემოსავლების სამსახურის ოფიციალური განმარტებიდან და საქართველოს საბაჟო კოდექსის 169-ე მუხლიდან:

• შემოსავლების სამსახურის განმარტება;
• საქართველოს საბაჟო კოდექსი.

თანხის გატანისას სასურველია თან იქონიოთ:

• თანხის თავდაპირველი შემოტანისას შევსებული დეკლარაცია;
• საქართველოში მოქმედი ბანკიდან თანხის გატანის დამადასტურებელი დოკუმენტები;
• ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც თანხა იქნა მიღებული;
• გადასახადების გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტები, თუ თანხა შემოსავალს წარმოადგენს;
• საბანკო ამონაწერები;
• უძრავი ქონების, ავტომობილის, ბიზნესის ან სხვა ქონების გაყიდვის დამადასტურებელი დოკუმენტები.

მაგალითი

უცხოელმა საქართველოში 50 000 აშშ დოლარი შემოიტანა და დაადეკლარირა, თუმცა დეკლარაციის ეგზემპლარი არ შეინახა. რამდენიმე თვის შემდეგ მან დარჩენილი 35 000 აშშ დოლარის გატანა გადაწყვიტა.

გასვლისას იგი ვალდებულია თანხა ხელახლა დაადეკლარიროს. კითხვების წარმოშობის შემთხვევაში მას შეიძლება დასჭირდეს თანხის წარმოშობის დადასტურება. ამიტომ თავდაპირველი შემოტანის დეკლარაციის შენახვა სასურველია საბანკო და სახელშეკრულებო დოკუმენტებთან ერთად.

6. პასუხისმგებლობა დეკლარაციის წარუდგენლობის ან არასწორად შევსებისთვის

პასუხისმგებლობა განსაზღვრულია საქართველოს საბაჟო კოდექსის 169-ე მუხლით.

თუ თანხა აღემატება 30 000 ლარს, მაგრამ არ აღემატება 50 000 ლარს

გათვალისწინებულია: 3 000 ლარის ოდენობის ჯარიმა ან ფულადი სახსრების კონფისკაცია. საფუძველი - საქართველოს საბაჟო კოდექსის 169-ე მუხლის პირველი ნაწილი.

თუ თანხა აღემატება 50 000 ლარს, მაგრამ არ აღემატება 100 000 ლარს

გათვალისწინებულია: 5 000 ლარის ოდენობის ჯარიმა ან ფულადი სახსრების კონფისკაცია. საფუძველი - საქართველოს საბაჟო კოდექსის 169-ე მუხლის მე-2 ნაწილი.

თუ თანხა აღემატება 100 000 ლარს

გათვალისწინებულია: უკანონოდ გადაადგილებული ან არასწორად დეკლარირებული ფულადი სახსრების ღირებულების 10%-ის ოდენობის ჯარიმა ან ფულადი სახსრების კონფისკაცია. საფუძველი - საქართველოს საბაჟო კოდექსის 169-ე მუხლის მე-3 ნაწილი.

პასუხისმგებლობა წარმოიშობა არა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც დეკლარაცია საერთოდ არ ყოფილა წარდგენილი.

იგი ასევე გამოიყენება არასწორი დეკლარირებისას. 169-ე მუხლის შენიშვნის შესაბამისად, არასწორ დეკლარირებად მიიჩნევა შემთხვევა, როდესაც თანხის ნაწილი დეკლარირებულია, ნაწილი - არა, ხოლო მათი საერთო ოდენობა 30 000 ლარს აღემატება.

7. დეკლარაციაში დაშვებული შეცდომა და გადახდილი ჯარიმის დაბრუნების შესაძლებლობა

პრაქტიკაში დარღვევები ხშირად წარმოიშობა არა თანხის დამალვის განზრახვის, არამედ შეცდომის გამო:

• ვალუტის არასწორად მითითების;
• არითმეტიკული შეცდომის;
• არასწორი გადათვლის;
• დეკლარაციის ფორმის არასწორად გაგების;
• ენობრივი ბარიერის;
• თანამშრომლის მიერ არასწორი განმარტების;
• თანხის არასწორ გრაფაში მითითების.

ის ფაქტი, რომ პირმა საზღვარზე ხელი მოაწერა ოქმს ან ჯარიმის გადახდას დაეთანხმა, ყოველთვის არ ართმევს მას გასაჩივრების უფლებას.

JUST Advisors-ის შემთხვევა

ჩვენს ერთ-ერთ საქმეში კლიენტმა დეკლარაციაში თანხა არასწორად მიუთითა. საზღვარზე იგი დაეთანხმა საბაჟო ორგანოს დასკვნას და დაკისრებული ჯარიმა გადაიხადა.

დოკუმენტების შესწავლის შემდეგ მივედით დასკვნამდე, რომ სანქციის გამოყენება დაუსაბუთებელი იყო. გადაწყვეტილება გასაჩივრდა. შედეგად, ჯარიმა გაუქმდა, ხოლო გადახდილი თანხა კლიენტს დაუბრუნდა.

ეს შემთხვევა აჩვენებს, რომ ჯარიმის გადახდა ყოველთვის არ ნიშნავს დარღვევის საბოლოოდ აღიარებას და დაცვის შესაძლებლობას არ გამორიცხავს.

თუმცა, თითოეული საქმის შედეგი დამოკიდებულია კონკრეტულ გარემოებებზე:

• კონკრეტულად რა იყო მითითებული დეკლარაციაში;
• რა განმარტებები მისცა პირმა;
• რა არის ასახული ოქმში;
• დასტურდება თუ არა რეალური თანხა დოკუმენტებით;
• ჰქონდა თუ არა ადგილი თანხის დამალვის მცდელობას;
• დაცულია თუ არა გასაჩივრების ვადები.

8. საბაჟო ორგანოს გადაწყვეტილების გასაჩივრების წესი

საქართველოს საბაჟო კოდექსის 33-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საბაჟო ორგანოს გადაწყვეტილება შეიძლება გასაჩივრდეს:

• საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სისტემაში; ან
• უშუალოდ სასამართლოში.

ფინანსთა სამინისტროს სისტემაში საბაჟო დავა განიხილება საქართველოს საგადასახადო კოდექსით საგადასახადო დავებისთვის დადგენილი წესების შესაბამისად.

განმცხადებელს უფლება აქვს ადმინისტრაციული გასაჩივრების ნებისმიერ ეტაპზე მიმართოს სასამართლოს.

გასათვალისწინებელია, რომ საბაჟო გადაწყვეტილების გასაჩივრება საბაჟო სანქციის გადახდის ვალდებულების ნაწილში დავის განხილვის პერიოდში აჩერებს სადავო თანხის ამოღებას. ეს გამომდინარეობს საბაჟო კოდექსის 33-ე მუხლის მე-7 ნაწილიდან.

გასაჩივრებისთვის უნდა შეინახოთ:

• დეკლარაცია;
• სამართალდარღვევის ოქმი;
• სანქციის დაკისრების შესახებ გადაწყვეტილება;
• ჯარიმის გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტი, თუ იგი უკვე გადახდილია;
• საბანკო დოკუმენტები;
• ფულადი სახსრების წარმოშობის დამადასტურებელი დოკუმენტები;
• ბილეთები და საზღვრის გადაკვეთის დამადასტურებელი დოკუმენტები;
• წერილობითი განმარტებები;
• საზღვარზე შევსებული დოკუმენტების ფოტოები ან ასლები;
• მოწმეების შესახებ ინფორმაცია.

პრაქტიკაში მნიშვნელოვანია არ შემოიფარგლოთ მხოლოდ ზოგადი ფრაზით, რომ პირს შეცდომა მოუვიდა. საჭიროა განიმარტოს, კონკრეტულად რაში მდგომარეობდა შეცდომა, რატომ წარმოიშვა იგი და რატომ არ იკვეთებოდა პირის ქმედებებში საბაჟო კონტროლისგან თავის არიდება.

9. შესაძლებელია თუ არა ქვეყნის შიგნით ნაღდი ანგარიშსწორება

ორ ფიზიკურ პირს შორის ერთჯერადი კერძო გარიგების შემთხვევაში, როდესაც ისინი მეწარმის სტატუსით არ მოქმედებენ, საქართველოს კანონმდებლობა ნაღდი გადახდის საერთო მაქსიმალურ ოდენობას არ ადგენს.

შესაბამისად, ფიზიკურ პირებს შეუძლიათ ნაღდი ფორმით გადასცენ თანხა, რომელიც აღემატება 30 000 ლარს, 100 000 ლარს ან სხვა ზღვარს.

30 000 ლარის ზღვარი ეხება ფულის საბაჟო საზღვარზე გადაადგილებას და არა ქვეყნის შიგნით ანგარიშსწორებას.

მაგალითად, ფიზიკურ პირებს ნაღდი ანგარიშსწორება შეუძლიათ:

• ბინის შეძენისას;
• ავტომობილის შეძენისას;
• სესხის დაბრუნებისას;
• ბეს გადაცემისას;
• ქონების გაყოფისას;
• წილის გაყიდვისას;
• ნათესავებს შორის ანგარიშსწორებისას;
• სხვა სამოქალაქო-სამართლებრივი გარიგებებისას.

თუმცა, საერთო ლიმიტის არარსებობა არ ნიშნავს, რომ ნაღდი ანგარიშსწორება ყველაზე უსაფრთხო ვარიანტია.

ძირითადი რისკები უკავშირდება იმას, რომ შემდგომში შესაძლოა რთული გახდეს შემდეგი გარემოებების დამტკიცება:

• უშუალოდ ფულის გადაცემის ფაქტის;
• ზუსტი თანხის;
• გადახდის ვალუტის;
• შესრულების თარიღის;
• გადახდის საფუძვლის;
• ფულის კუთვნილების;
• მისი წარმოშობის კანონიერების.

10. ლარი, როგორც ერთადერთი კანონიერი საგადახდო საშუალება

საქართველოს ორგანული კანონის „საქართველოს ეროვნული ბანკის შესახებ" 34-ე მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, ლარი საქართველოს ტერიტორიაზე ერთადერთი კანონიერი საგადახდო საშუალებაა, გარდა თავისუფალი ინდუსტრიული ზონებისა, duty free მაღაზიებისა და ეროვნული ბანკის მიერ განსაზღვრული სხვა შემთხვევებისა.

ეს ნიშნავს, რომ სწორედ ლარს აქვს იმ ვალუტის სტატუსი, რომლითაც საქართველოს ტერიტორიაზე ფულადი ვალდებულების სათანადოდ შესრულებაა შესაძლებელი.

თუ ხელშეკრულება ითვალისწინებს გადახდას ლარში, კრედიტორს არ აქვს უფლება მოითხოვოს, რომ მას აუცილებლად ნაღდი დოლარი ან ევრო გადაეცეს.

ამასთან, ლარის, როგორც ერთადერთი კანონიერი საგადახდო საშუალების, სტატუსი უნდა გაიმიჯნოს უცხოურ ვალუტაში ფასის ან ფულადი ვალდებულების განსაზღვრის შესაძლებლობისგან.

11. შესაძლებელია თუ არა ფასის დოლარში ან ევროში განსაზღვრა

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 383-ე მუხლის თანახმად, ფულადი ვალდებულება გამოიხატება ეროვნულ ვალუტაში, თუმცა მხარეებს შეუძლიათ ფულადი ვალდებულება უცხოურ ვალუტაშიც განსაზღვრონ, თუ ეს კანონით აკრძალული არ არის.

ამრიგად, კერძო გარიგების მხარეებს შეუძლიათ, მაგალითად, შეთანხმდნენ, რომ:

• ბინის ფასი შეადგენს 150 000 აშშ დოლარს;
• გადახდა განხორციელდება ლარში ეროვნული ბანკის კურსით გადახდის თარიღისთვის;
• ფასი შეადგენს 150 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტს ლარში;
• ფასის ნაწილი გადაიხდება ერთ ვალუტაში, ხოლო ნაწილი - სხვა ვალუტაში.

ხელშეკრულებაში მკაფიოდ უნდა განისაზღვროს:

1. ვალდებულების ვალუტა;
2. ფაქტობრივი გადახდის ვალუტა;
3. გამოსაყენებელი გაცვლითი კურსი;
4. თარიღი, რომლისთვისაც კურსი განისაზღვრება;
5. დამრგვალების წესი;
6. ვინ იღებს თავის თავზე ვალუტის გაცვლასთან დაკავშირებულ ხარჯებსა და რისკებს.

პრაქტიკული მაგალითი

ხელშეკრულებაში მითითებულია: „ბინის ფასი შეადგენს 200 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტს ლარში, საქართველოს ეროვნული ბანკის ოფიციალური კურსით გადახდის თარიღისთვის".

ამ შემთხვევაში ვალდებულება მიბმულია დოლარზე, თუმცა ფაქტობრივი ანგარიშსწორება ლარში ხორციელდება.

ეს უფრო უსაფრთხოა, ვიდრე მხოლოდ იმის მითითება, რომ „ფასი - 200 000 დოლარია", იმის დაკონკრეტების გარეშე, თანხა რეალურად დოლარში უნდა გადაიცეს თუ ლარში უნდა გადაიანგარიშოს.

12. შესაძლებელია თუ არა ნაღდი დოლარის ან ევროს ფაქტობრივად გადაცემა

თუ ორი ფიზიკური პირი მეწარმის სტატუსით არ მოქმედებს და ნებაყოფლობით შეთანხმდა უცხოურ ვალუტაში ანგარიშსწორებაზე, კანონმდებლობა მხოლოდ მათ შორის ნაღდი დოლარის ან ევროს გადაცემის ფაქტისთვის ცალკე ზოგად ადმინისტრაციულ ჯარიმას არ ითვალისწინებს.

ამასთან, გასათვალისწინებელია ორი წესი:

• ლარი არის ერთადერთი კანონიერი საგადახდო საშუალება;
• ფულადი ვალდებულება შეიძლება განისაზღვროს უცხოურ ვალუტაში, თუ ეს კანონით აკრძალული არ არის.

პრაქტიკაში ეს შემდეგს ნიშნავს. თუ მიმღები ნებაყოფლობით თანახმაა დოლარის მიღებაზე, კერძო პირებს შორის ასეთი ანგარიშსწორება, როგორც წესი, თავისთავად დამოუკიდებელ სამართალდარღვევად არ იქცევა.

თუმცა, თუ მიმღები უარს ამბობს უცხოური ვალუტის მიღებაზე, მეორე მხარე ყოველთვის ვერ აიძულებს მას ნაღდი დოლარის მიღებას მხოლოდ იმ საფუძვლით, რომ ხელშეკრულებაში ფასი დოლართან არის მიბმული.

ამიტომ შესრულების წესი ხელშეკრულებაში დეტალურად უნდა განისაზღვროს.

დავის შემთხვევაში სასამართლო შეაფასებს: ხელშეკრულების ტექსტს, შეთანხმებულ ვალდებულების ვალუტას, ფაქტობრივი შესრულების ვალუტას, ხელწერილს, მხარეთა მიმოწერას და გადახდის სხვა მტკიცებულებებს.

13. მეწარმეების მიმართ მოქმედი მოთხოვნები

მეწარმეებისთვის სპეციალური წესი მოქმედებს.

საქართველოს ტერიტორიაზე ქონების, საქონლის ან მომსახურების გაყიდვის შეთავაზების ან რეკლამირებისას მეწარმე ვალდებულია ფასი მხოლოდ ლარში მიუთითოს. ეს გათვალისწინებულია საქართველოს ორგანული კანონის „საქართველოს ეროვნული ბანკის შესახებ" 34-ე მუხლის 2¹ პუნქტით.

ამავე მუხლის 2² პუნქტის საფუძველზე, განსხვავებული წესი შეიძლება ეროვნული ბანკის ნორმატიული აქტით განისაზღვროს.

ეს წესი, მათ შორის, ეხება: მაღაზიებს, რესტორნებს, სასტუმროებს, დეველოპერებს, სააგენტოებს, ონლაინ-მაღაზიებს, მომსახურების მიმწოდებლებს, ინდივიდუალურ მეწარმეებს და კომპანიებს, რომლებიც ქონებას ბიზნესსაქმიანობის ფარგლებში ყიდიან.

მეწარმემ ფასი მხოლოდ დოლარში ან ევროში არ უნდა მიუთითოს, თუ შესაბამისი შემთხვევა ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილ გამონაკლისებში არ შედის.

ამასთან, ფასს შეიძლება თან ახლდეს უცხოურ ვალუტაში მითითებული საინფორმაციო ეკვივალენტი, თუ ძირითადი ფასი სათანადოდ არის მითითებული ლარში და სპეციალური წესები დაცულია.

ეს მოთხოვნა ავტომატურად არ უნდა გავრცელდეს ერთი ფიზიკური პირის მიერ მეორისთვის პირადი ქონების ერთჯერად გაყიდვაზე.

14. ვის შეუძლია ნაღდი ანგარიშსწორების შემოწმება

საქართველოში არ არსებობს ცალკე ორგანო, რომელიც კერძო პირებს შორის ნაღდი ფულის ყოველი გადაცემისას ესწრება პროცესს.

მიუხედავად ამისა, ანგარიშსწორების შესახებ ინფორმაცია შესაძლოა ცნობილი გახდეს სახელმწიფო ორგანოებისთვის ან ბანკისთვის.

შემოსავლების სამსახური

შემოსავლების სამსახურმა შეიძლება შეამოწმოს გარიგება, თუ: გამყიდველმა მიიღო დასაბეგრი შემოსავალი; ოპერაცია დაკავშირებულია სამეწარმეო საქმიანობასთან; მიმდინარეობს საგადასახადო შემოწმება; არსებობს შეუსაბამობა დეკლარაციებს, რეესტრების მონაცემებსა და ფაქტობრივ შემოსავლებს შორის; ნაღდი თანხა შეტანილია კომპანიის სალაროში; გარიგება გამოიყენება ბრუნვის დასამალად.

ბანკი

ბანკმა შეიძლება მოითხოვოს დოკუმენტები, თუ შემდგომში ნაღდი თანხა ანგარიშზე შეიტანება. როგორც წესი, ბანკი დაინტერესებულია: ფულის წარმოშობით, ოპერაციის ეკონომიკური შინაარსით, ხელშეკრულებით, შემოსავლის საგადასახადო სტატუსით, საბაჟო დეკლარაციით (თუ თანხა უცხოეთიდან იქნა შემოტანილი) და გადამხდელსა და მიმღებს შორის კავშირით.

სასამართლო

თუ ერთი მხარე განაცხადებს, რომ თანხა არ გადაცემულა, სასამართლო შეაფასებს ვალდებულების შესრულების მტკიცებულებებს.

სამართალდამცავი ორგანოები

ინტერესი შეიძლება წარმოიშვას შემდეგი ნიშნების არსებობისას: თაღლითობის, უკანონო შემოსავლის ლეგალიზაციის, გადასახადებისგან თავის არიდების, დოკუმენტების გაყალბების, უკანონო სამეწარმეო საქმიანობის ან სხვა დანაშაულების.

ნოტარიუსი

ნოტარიუსს შეუძლია ხელწერილზე ხელმოწერა დაამოწმოს ან სანოტარო აქტი შეადგინოს, თუმცა იგი ვალდებული არ არის გადაამოწმოს თანხის წარმოშობა და, როგორც წესი, არ ადასტურებს მთელი თანხის ფაქტობრივ გადათვლას, თუ სპეციალურად სხვა პროცედურა არ არის ორგანიზებული.

15. როგორ დადასტურდეს ნაღდი ფულის გადაცემის ფაქტი

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი მოვალეს აძლევს უფლებას, კრედიტორს მოსთხოვოს დოკუმენტი, რომელიც შესრულების სრულად ან ნაწილობრივ მიღებას ადასტურებს. ეს გათვალისწინებულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 429-ე მუხლის პირველი ნაწილით.

430-ე მუხლის შესაბამისად, ასეთი დოკუმენტი უნდა შეიცავდეს: ვალდებულების მოცულობასა და სახეს, მოვალის ან გადახდის განმახორციელებელი პირის სახელსა და გვარს, შესრულების დროსა და შესრულების ადგილს.

დიდი ოდენობის თანხის შემთხვევაში JUST Advisors დაჟინებით გირჩევთ ცალკე ხელწერილის შედგენას მიმღების ხელმოწერის სანოტარო წესით დამოწმებით.

ხელწერილში მიზანშეწონილია მიეთითოს:

• მხარეთა სრული მონაცემები;
• პასპორტის ნომრები ან საიდენტიფიკაციო ნომრები;
• მისამართები;
• გადახდის საფუძველი;
• ხელშეკრულების რეკვიზიტები;
• თანხა ციფრებითა და სიტყვიერად;
• ვალუტა;
• გადათვლის კურსი;
• გადაცემის თარიღი და ადგილი;
• ფულის გადათვლის ფაქტი;
• სრული ან ნაწილობრივი შესრულების დადასტურება;
• ნაშთის ოდენობა, თუ გადახდა ნაწილობრივია;
• მიღებულ თანხასთან დაკავშირებით პრეტენზიის არარსებობა;
• მიმღების ხელმოწერა.

რატომ შეიძლება ხელშეკრულებაში ერთი პუნქტი საკმარისი არ იყოს

ზოგჯერ ხელშეკრულებაში შეაქვთ შემდეგი ფრაზა: „მხარეები ადასტურებენ, რომ ხელშეკრულების ხელმოწერამდე ანგარიშსწორება სრულად განხორციელდა".

ასეთ პუნქტს შეიძლება მტკიცებულებითი მნიშვნელობა ჰქონდეს, თუმცა დიდი ოდენობის ნაღდი ანგარიშსწორებისას უფრო უსაფრთხოა ცალკე ხელწერილის შედგენა უშუალოდ თანხის გადაცემის მომენტში.

ცალკე დოკუმენტი საშუალებას იძლევა უფრო ზუსტად დაფიქსირდეს: გადახდის ფაქტობრივი თარიღი, ვალუტა, გადაცემული თანხის ოდენობა, გადახდის კავშირი კონკრეტულ ხელშეკრულებასთან და მიმღების პირადი დადასტურება.

16. რა უნდა გაკეთდეს, თუ მიმღები უარს ამბობს ხელწერილის გაცემაზე

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 433-ე მუხლის თანახმად, თუ კრედიტორი უარს ამბობს შესრულების მიღების დამადასტურებელი დოკუმენტის გაცემაზე, მოვალეს უფლება აქვს უარი თქვას შესრულებაზე.

ასეთ შემთხვევაში კრედიტორი ჩაითვლება შესრულების მიღების ვადის გადამცილებლად.

ამიტომ დიდი ოდენობის ნაღდი თანხა არ უნდა გადაეცეს პირს, რომელიც უარს ამბობს ხელწერილის ან თანხის მიღების სხვა დამადასტურებელი დოკუმენტის ხელმოწერაზე.

ფრაზა „ჩვენ ერთმანეთს ვენდობით" გადახდის მტკიცებულებას ვერ ჩაანაცვლებს.

ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია შემდეგი ქონების შეძენისას: უძრავი ქონების, ავტომობილის, კომპანიის წილის, ძვირადღირებული აღჭურვილობის, ხელოვნების ნიმუშების ან სხვა ღირებული ქონების.

17. ინდივიდუალური საბანკო სეიფები და სანოტარო დეპოზიტი

საქართველოში ინდივიდუალური საბანკო სეიფების მეშვეობით ანგარიშსწორება პრაქტიკულად არ გამოიყენება იმ ფორმით, როგორც ეს ზოგიერთ სხვა ქვეყანაშია გავრცელებული.

ბანკს შეუძლია უზრუნველყოს ინდივიდუალური სეიფი ფასეულობების შესანახად, თუმცა, როგორც წესი: არ ამოწმებს თანხის ოდენობას, არ ითვლის თანხას, არ ადასტურებს, რომ გამყიდველმა კონკრეტული თანხა მიიღო, ფულის გაცემას საკუთრების უფლების რეგისტრაციას არ უკავშირებს და არ მოქმედებს გარიგების შესრულების გარანტად.

ამიტომ საბანკო სეიფის უჯრა თავისთავად უსაფრთხო ანგარიშსწორების პრობლემას არ წყვეტს.

ამავე დროს, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი ითვალისწინებს ფულის ან ფასიანი ქაღალდების ნოტარიუსის სადეპოზიტო ანგარიშზე განთავსების შესაძლებლობას, თუ კრედიტორმა შესრულების მიღების ვადას გადააცილა ან მისი ადგილსამყოფელი უცნობია.

კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში თანხის დეპოზიტზე შეტანა მოვალეს ვალდებულებისგან ათავისუფლებს. ეს განსაზღვრულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 434-ე მუხლით.

სანოტარო დეპოზიტი არ წარმოადგენს ინდივიდუალური საბანკო სეიფის სტანდარტულ ალტერნატივას ნებისმიერი გარიგებისთვის; იგი სპეციალური სამართლებრივი მექანიზმია, რომელიც კანონით გათვალისწინებული საფუძვლების არსებობისას გამოიყენება.

18. ნაღდი ანგარიშსწორების საგადასახადო შედეგები

გადახდის ფორმა თავისთავად საგადასახადო ვალდებულებებს არ აუქმებს.

თუ შემოსავალი დაბეგვრას ექვემდებარება, მნიშვნელობა არ აქვს, იგი მიღებულია ნაღდი ფულით, საბანკო გადარიცხვით, ლარში, უცხოურ ვალუტაში, ნაწილ-ნაწილ თუ მესამე პირის მეშვეობით.

მაგალითად, ფიზიკურ პირს შეიძლება წარმოეშვას ქონების გაყიდვიდან მიღებული შემოსავლის დეკლარირების ვალდებულება, თუ მასზე საგადასახადო შეღავათი არ ვრცელდება.

მეწარმის მიერ ნაღდი ფორმით მიღებული შემოსავალიც ბრუნვაში შედის და საგადასახადო ვალდებულებების განსაზღვრისას უნდა იქნეს გათვალისწინებული.

ნაღდი გადახდის დოკუმენტებში ასახვისგან თავის შეკავება შემოსავალს გადასახადისგან გათავისუფლებულად არ აქცევს. პირიქით, დოკუმენტების არარსებობა საგადასახადო დავის რისკს ზრდის.

19. პრაქტიკული რეკომენდაციები უცხოელებისთვის

ფულის შემოტანის ან გატანისას

1. მგზავრობამდე ყველა ვალუტა ლარში გადაიანგარიშეთ.
2. ფული, ჩეკები და ფასიანი ქაღალდები ერთობლივად გაითვალისწინეთ.
3. თუ თანხა 30 000 ლარს აღემატება, წარადგინეთ დეკლარაცია.
4. აუცილებლობის გარეშე ოჯახის მთელი თანხა ერთ პირს არ გადასცეთ.
5. თან იქონიეთ ფულადი სახსრების წარმოშობის დამადასტურებელი დოკუმენტები.
6. გადაუღეთ ფოტო ან შეინახეთ დეკლარაციის ასლი.
7. ხელი არ მოაწეროთ დოკუმენტებს, რომელთა შინაარსიც თქვენთვის გაუგებარია.
8. დავის წარმოშობის შემთხვევაში მოითხოვეთ თარჯიმანი ან იურიდიული დახმარება.
9. შეინახეთ ოქმი, გადაწყვეტილება და ჯარიმის გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტი.
10. არ ჩათვალოთ, რომ უკვე გადახდილი ჯარიმის გასაჩივრება შეუძლებელია.

საქართველოს შიგნით ანგარიშსწორებისას

1. უპირატესობა მიანიჭეთ საბანკო გადარიცხვას.
2. ხელშეკრულებაში მკაფიოდ მიუთითეთ ვალდებულების ვალუტა და გადახდის ვალუტა.
3. განსაზღვრეთ კურსი და გადათვლის თარიღი.
4. თანხა ხელწერილის გარეშე არ გადასცეთ.
5. დიდი ოდენობის თანხის შემთხვევაში მიმღების ხელმოწერა სანოტარო წესით დაამოწმეთ.
6. ხელწერილში მიუთითეთ ზუსტი თანხა, ვალუტა და გადახდის საფუძველი.
7. შეამოწმეთ გარიგების საგადასახადო შედეგები.
8. შეინახეთ ნაღდი ფულის წარმოშობის დამადასტურებელი დოკუმენტები.
9. ნუ დაეყრდნობით ინდივიდუალურ საბანკო სეიფს, როგორც უსაფრთხო ანგარიშსწორების სრულფასოვან მექანიზმს.
10. დიდი ოდენობის ნაღდი თანხა საბანკო ანგარიშზე არ შეიტანოთ მისი წარმოშობის ამხსნელი დოკუმენტების გარეშე.

დასკვნა

საქართველოში დიდი ოდენობის ნაღდი ფულის შემოტანა, გატანა ან შენახვა აკრძალული არ არის. ასევე არ არსებობს ორ კერძო ფიზიკურ პირს შორის ნაღდი ანგარიშსწორების საერთო ლიმიტი.

თუმცა, არსებობს სამი პრინციპული წესი:

1. საზღვრის გადაკვეთისას ნაღდი ფული, ჩეკები და ფასიანი ქაღალდები, რომელთა საერთო ღირებულება 30 000 ლარს აღემატება, უნდა იქნეს დეკლარირებული.
2. ლარი საქართველოს ტერიტორიაზე ერთადერთი კანონიერი საგადახდო საშუალებაა, თუმცა მხარეებს შეუძლიათ ფულადი ვალდებულება უცხოურ ვალუტაში განსაზღვრონ.
3. დიდი ოდენობის ნაღდი გადახდა დოკუმენტურად უნდა დასტურდებოდეს.

ძირითადი რისკები წარმოიშობა არა თავად ნაღდი ანგარიშსწორების ფორმის, არამედ შემდეგი გარემოებების გამო:

• დეკლარაციის არარსებობის;
• დეკლარაციაში დაშვებული შეცდომის;
• ფულის წარმოშობის დადასტურების შეუძლებლობის;
• ხელწერილის არარსებობის;
• ვალუტის შესახებ ბუნდოვანი პირობის;
• გადასახადების გადაუხდელობის;
• ფულის გადაცემის ფაქტის დამტკიცების შეუძლებლობის.

თუ საზღვრის გადაკვეთისას შედგა ოქმი ან დაინიშნა ჯარიმა, მნიშვნელოვანია, არ შემოიფარგლოთ მხოლოდ ზეპირი განმარტებებით. ასეთი გადაწყვეტილება უნდა გაანალიზდეს სამართლებრივი კვალიფიკაციის, პროცედურისა და მტკიცებულებების სისწორის თვალსაზრისით.

როგორც JUST Advisors-ის პრაქტიკა აჩვენებს, გარკვეულ გარემოებებში უკვე გადახდილი ჯარიმის წარმატებით გასაჩივრება და დაბრუნებაც შესაძლებელია.