მეუღლეთა ქონება საქართველოში: საქორწინო ხელშეკრულება, გაყოფა განქორწინებისას და უცხოელთა უფლებები

1. ქონების რა რეჟიმები არსებობს საქართველოში

საქართველოს კანონმდებლობა ითვალისწინებს მეუღლეთა ქონების ორ ძირითად რეჟიმს:

1. კანონისმიერი რეჟიმი - მოქმედებს ავტომატურად, თუ მეუღლეებს არ დაუდევთ საქორწინო ხელშეკრულება.
2. სახელშეკრულებო რეჟიმი - დგინდება საქორწინო ხელშეკრულებით და შესაძლოა არსებითად განსხვავდებოდეს კანონით გათვალისწინებული წესებისგან

ამრიგად, თავდაპირველად ყოველთვის უნდა შემოწმდეს, არსებობს თუ არა საქორწინო ხელშეკრულება და რომელი სამართალი გამოიყენება მის მიმართ. მხოლოდ ამის შემდეგ არის შესაძლებელი იმის დადგენა, კონკრეტული ქონება საერთოა თუ ინდივიდუალური (პირადი).

2. რომელი ქონება ითვლება საერთოდ

ზოგადი წესით, რეგისტრირებული ქორწინების პერიოდში მეუღლეთა მიერ შეძენილი მთელი ქონება აღიარებულია მათ თანაზიარ საკუთრებად.

ეს წესი გამოიყენება იმის მიუხედავად:

• ვის სახელზეა რეგისტრირებული ქონება;
• ვის მიერ არის ხელმოწერილი ნასყიდობის ხელშეკრულება;
• ვინ გადაუხადა ფაქტობრივად თანხა გამყიდველს;
• რომელ მეუღლეს ჰქონდა შემოსავალი;
• მუშაობდა თუ არა მეორე მეუღლე;
• ეწეოდა თუ არა მეორე მეუღლე საოჯახო მეურნეობას ან ბავშვების აღზრდას.

სამოქალაქო კოდექსი პირდაპირ ადგენს, რომ თანაზიარ ქონებაზე უფლება წარმოეშობა იმ მეუღლესაც, რომელიც ეწეოდა საოჯახო მეურნეობას, უვლიდა შვილებს ან სხვა საპატიო მიზეზით არ გააჩნდა დამოუკიდებელი შემოსავალი.

მაგალითად, თუ ქორწინების პერიოდში ბინა შეიძინეს და დარეგისტრირდა მხოლოდ ქმრის სახელზე, ეს თავისთავად არ ნიშნავს, რომ ბინა ექსკლუზიურად მისი საკუთრებაა. კანონისმიერი რეჟიმის გამოყენებისას, მეორე მეუღლეს უფლება აქვს მოითხოვოს თავისი წილი ერთობლივად შეძენილ ქონებაში.

თანაზიარ ქონებას შეიძლება მიეკუთვნოს:

• ბინები, სახლები, კომერციული ფართები;
• მიწის ნაკვეთები;
• ავტომობილები;
• საბანკო ანგარიშებზე არსებული ფულადი სახსრები;
• ფასიანი ქაღალდები;
• წილები და აქციები კომპანიებში;
• დანადგარები და სხვა ბიზნეს-აქტივები;
• სამეწარმეო საქმიანობიდან მიღებული შემოსავლები;
• კრედიტის/სესხის გამოყენებით შეძენილი ქონება;
• ქორწინების პერიოდში შეძენილი სხვა აქტივები.

ამასთან, თითოეულ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა დადგინდეს შეძენის თარიღი, სახსრების წყარო, საქორწინო ხელშეკრულების არსებობა და გამოსაყენებელი სამართალი.

3. აქვს თუ არა მნიშვნელობას, ვის სახელზეა რეგისტრირებული უძრავი ქონება

ქონების ერთ-ერთი მეუღლის სახელზე რეგისტრაციას დიდი პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს, თუმცა იგი ყოველთვის არ განსაზღვრავს ობიექტის საბოლოო ქონებრივ სტატუსს.

საჯარო რეესტრი აფიქსირებს რეგისტრირებულ მესაკუთრეს. თუმცა, მეუღლეებს შორის დავისას სასამართლო დამატებით იკვლევს:

• როდის იქნა შეძენილი ქონება;
• იმყოფებოდნენ თუ არა მხარეები ქორწინებაში;
• რისი ხარჯით განხორციელდა ყიდვა;
• არსებობდა თუ არა საქორწინო ხელშეკრულება;
• გამოიყენება თუ არა მეუღლეთა ურთიერთობის მიმართ საქართველოს სამართალი თუ უცხო ქვეყნის კანონმდებლობა.

ამიტომ, რეესტრში ერთ-ერთი მეუღლის სახელზე არსებული ჩანაწერი არ გამორიცხავს მეორე მეუღლის მოთხოვნას ქონების თანაზიარ საკუთრებად ცნობისა და მისი გაყოფის შესახებ.

თუმცა არსებობს მეორე მხარეც: სანამ მეორე მეუღლის უფლება არ არის რეგისტრირებული და არ არსებობს სასამართლო შეზღუდვა (ყადაღა/აკრძალვა), ქონება ფორმალურად რჩება ერთ მესაკუთრეზე. ეს ქმნის ობიექტის გასხვისების (გაყიდვა, ჩუქება), გირავნობით/იპოთეკით დატვირთვის ან სხვაგვარად განკარგვის რისკს.

სამოქალაქო კოდექსი ითვალისწინებს მეუღლეთა საერთო ქონების ერთობლივ მართვასა და განკარგვას. ამასთან, ერთ-ერთი მეუღლის მიერ დადებული გარიგება ავტომატურად არ ბათილდება მხოლოდ იმის გამო, რომ მეორე მეუღლემ ამის შესახებ არ იცოდა ან არ იყო თანახმა. ასეთ დროს მეორე მეუღლეს შეუძლია მოითხოვოს საერთო ქონების განკარგვით მიღებული სარგებლის წილი.

ამიტომ, ქონების გასხვისების რეალური რისკისას, როგორც წესი, საკმარისი არ არის მხოლოდ უთანხმოების დაფიქსირება. შესაძლოა საჭირო გახდეს სასამართლოსთვის მიმართვა და სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიებების გატარება - მაგალითად, დავის დასრულებამდე უძრავი ქონების გასხვისების ან უფლებრივად დატვირთვის აკრძალვა.

4. რომელი ქონება ითვლება ინდივიდუალურად (პირადად)

მეუღლეთა ყველა ქონება არ ხდება საერთო.

თითოეული მეუღლის ინდივიდუალურ საკუთრებად აღიარება:

• ქონება, რომელიც მას ეკუთვნოდა ქორწინების რეგისტრაციამდე;
• ქორწინების დროს მემკვიდრეობით მიღებული ქონება;
• ქორწინების დროს ჩუქებით (ჩუქების ხელშეკრულებით) მიღებული ქონება.

გარდა ამისა, პირადი სარგებლობის ნივთები (ძვირფასეულობისა და სხვა ფასეულობების გარდა) ეკუთვნის იმ მეუღლეს, რომელიც მათით სარგებლობს, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ისინი შეძენილია საერთო სახსრებით.

მაგალითად, პირად ქონებად ჩვეულებრივ ჩაითვლება:

• ქორწინებამდე ნაყიდი ბინა;
• მემკვიდრეობით მიღებული მიწის ნაკვეთი;
• მშობლების მიერ ერთ-ერთი მეუღლისთვის აჩუქებული ავტომობილი;
• ერთ-ერთი მეუღლის მიერ საჩუქრად მიღებული ფულადი სახსრები, თუ შესაძლებელია მათი წარმოშობის დამტკიცება.

მთავარი პრაქტიკული პრობლემა სწორედ მტკიცებაში მდგომარეობს.

თუ ქონება შეძენილია მრავალი წლის წინ, თანხები მრავალჯერ გადაირიცხა ანგარიშებს შორის, ხოლო ჩუქების ხელშეკრულება წერილობით არ გაფორმებულა, სახსრების წყაროს დადგენა შეიძლება რთული აღმოჩნდეს.

ამიტომ, მეუღლეს, მიაჩნია, რომ ქონება ინდივიდუალურია, სასურველია შეინახოს:

• ნასყიდობის ხელშეკრულებები;
• ჩუქების ხელშეკრულებები;
• სამკვიდრო მოწმობები;
• საბანკო ამონაწერები;
• საგადახდო დავალებები;
• მანამდე კუთვნილი ქონების გაყიდვის დამადასტურებელი საბუთები;
• მიმოწერა, რომელიც ადასტურებს გადახდის დანიშნულებას.

5. შეიძლება თუ არა პირადი ქონება გახდეს საერთო

დიახ.

ერთ-ერთი მეუღლის პირადი ქონება შეიძლება ცნობილ იქნეს თანაზიარ საკუთრებად, თუ ქორწინების განმავლობაში მეუღლეთა საერთო ხარჯებით მისი ღირებულება მნიშვნელოვნად გაიზარდა.

სამოქალაქო კოდექსი მაგალითებად პირდაპირ ასახელებს:

• გადაგეგმარებას;
• მშენებლობის დასრულებას;
• რეკონსტრუქციას;
• სხვა არსებით გაუმჯობესებას.

ვთქვათ, ქორწინებამდე ერთ-ერთ მეუღლეს ეკუთვნოდა დაუმთავრებელი სახლი. ქორწინების დროს მეუღლეებმა საერთო ფულით დაასრულეს მშენებლობა, გაიყვანეს კომუნიკაციები და სრულად გარემონტეს ობიექტი. ქონების გაყოფისას მეორე მეუღლეს შეუძლია დააყენოს საკითხი ობიექტის საერთო საკუთრებად ცნობის შესახებ.

თუმცა, მხოლოდ მიმდინარე კოსმეტიკური რემონტი, როგორც წესი, არ არის საკმარისი. საჭიროა დამტკიცდეს:

• ქონების პირველანდელი მდგომარეობა და ღირებულება;
• ქორწინების პერიოდში განხორციელებული ინვესტიციები/დანახარჯები;
• ფულადი სახსრების წყარო;
• ობიექტის ღირებულების არსებითი ზრდა;
• მიზეზობრივი კავშირი დანახარჯებსა და ღირებულების ზრდას შორის.

ამისთვის შეიძლება საჭირო გახდეს კონტრაქტორებთან დადებული ხელშეკრულებები, საბანკო დოკუმენტები, ფოტოსურათები, სამშენებლო დოკუმენტაცია და ექსპერტის დასკვნა.

საქორწინო ხელშეკრულებას შეუძლია გამორიცხოს ამ წესის გამოყენება და მეუღლეს შეუნარჩუნოს ქონების ინდივიდუალური სტატუსი არსებითი გაუმჯობესების შემდეგაც კი.

6. შემოსავლები, ფული ანგარიშებზე და მეუღლეთა ბიზნესი

ერთ-ერთი ყველაზე რთული საკითხია ბიზნესის გაყოფა.

თუ მეუღლემ კომპანია ქორწინების დროს დააფუძნა/დაარეგისტრირა, დავის ობიექტი შეიძლება გახდეს რამდენიმე სხვადასხვა ელემენტი:

• წილი ან აქციები კომპანიაში;
• კომპანიაში მონაწილეობით მიღებული შემოსავლები;
• დივიდენდები;
• მეუღლის მიერ კომპანიისთვის გაცემული სესხები;
• უშუალოდ კომპანიის კუთვნილი ქონება;
• მეუღლის მოთხოვნები კომპანიის მიმართ;
• ფულადი სახსრები პირად და კორპორაციულ ანგარიშებზე.

მნიშვნელოვანია ერთმანეთისგან გავმიჯნოთ მეუღლის ქონება და იურიდიული პირის ქონება.

თუ ბინა, ავტომობილი ან დანადგარი ეკუთვნის კომპანიას, ისინი პირდაპირ არ ხდება მეუღლეთა საერთო საკუთრება. მესაკუთრედ რჩება კომპანია. გაყოფის საგანი შეიძლება იყოს მეუღლის წილი კომპანიაში, ამ წილის ღირებულება ან მასთან დაკავშირებული ქონებრივი მოთხოვნები.

ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია შპს-ში (შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოება): საოჯახო ქონების გაყოფამ ავტომატურად არ უნდა დააზიანოს კორპორაციული სტრუქტურა ან სხვა პარტნიორების უფლებები. ამიტომ სასამართლომ შეიძლება გაითვალისწინოს წილის ღირებულება და ერთ მეუღლეს მიაკუთვნოს წილი, ხოლო მეორეს - ფულადი კომპენსაცია.

თუ ერთი მეუღლე რეგისტრირებულია როგორც ინდივიდუალური მეწარმე (ინდ. მეწარმე), ცალკე იურიდიული პირი არ წარმოიშობა. ინდ. მეწარმე მოქმედებს საკუთარი სახელით და ვალდებულებებზე პასუხს აგებს მთელი თავისი ქონებით. ამიტომ, ინდ. მეწარმის საქმიანობაში გამოყენებული ქონება შეიძლება უშუალოდ გახდეს მეუღლეთა ქონების გაყოფის საგანი.

7. რა ემართება მეუღლეთა ვალებს

გაყოფისას მხედველობაში მიიღება არა მხოლოდ აქტივები, არამედ ვალდებულებებიც.

მეუღლეთა საერთო ვალები ნაწილდება თანაზიარ ქონებაში მათთვის მიკუთვნებული წილის პროპორციულად.

თუმცა, ქორწინების დროს წარმოშობილი ყველა ვალი ავტომატურად არ აღიარება საერთოდ.

უნდა დადგინდეს:

• ვინ დადო ხელშეკრულება;
• რა მიზნით იქნა გამოყენებული თანხა;
• სარგებელი მიიღო მხოლოდ ერთმა მეუღლემ თუ მთელმა ოჯახმა;
• განაცხადა თუ არა თანხმობა მეორე მეუღლემ;
• შეძენილი იყო თუ არა ქონება ოჯახის ინტერესებიდან გამომდინარე.

თუ ვალდებულება წარმოეშვა ერთ მეუღლეს, გადახდევინება ზოგადი წესით მიეცემა მის პირად ქონებას და მის წილს თანაზიარ ქონებაში. თუმცა, გადახდევინება შეიძლება მიექცეს მთელ თანაზიარ ქონებასაც, თუ სასამართლო დაადგენს, რომ მიღებული სარგებელი გამოყენებულ იქნა ოჯახის საერთო ინტერესებისთვის.

მაგალითად, საოჯახო ბინის შესასყიდად ერთ-ერთი მეუღლის მიერ აღებული სესხი/კრედიტი დიდი ალბათობით სხვანაირად შეფასდება, ვიდრე პირადი სესხი, რომელიც ოჯახისგან ფარულად დაიხარჯა ინდივიდუალური მიზნებისთვის.

8. რა არის საქორწინო ხელშეკრულება

საქორწინო ხელშეკრულება არის მეუღლეთა ან საქორწინოდ განზრახულ პირთა შეთანხმება, რომელიც განსაზღვრავს მათ ქონებრივ უფლებებსა და მოვალეობებს ქორწინების განმავლობაში და/ან განქორწინებისას.

საქართველოში საქორწინო ხელშეკრულება შეიძლება დაიდოს:

• ქორწინების რეგისტრაციამდე;
• ქორწინების რეგისტრაციის შემდეგ ნებისმიერ დროს.

თუ ხელშეკრულება ხელმოწერილია ქორწინებამდე, ის ძალაში შედის ქორწინების რეგისტრაციის მომენტიდან.

საქორწინო ხელშეკრულება სავალდებულო წესით:

• იდება წერილობითი ფორმით;
• მოითხოვს სანოტარო დამოწმებას

უბრალო წერილობითი შეთანხმება სანოტარო დამოწმების გარეშე არ წარმოადგენს საქორწინო ხელშეკრულებას სამოქალაქო კოდექსის გაგებით.

9. რისი გათვალისწინებაა შესაძლებელი საქორწინო ხელშეკრულებაში

საქორწინო ხელშეკრულება შეიძლება გავრცელდეს როგორც უკვე არსებულ, ისე მომავალში შეძენილ ქონებაზე

მეუღლეებს უფლება აქვთ შეცვალონ კანონისმიერი რეჟიმი და დაადგინონ, მაგალითად:

• სრული ცალკეულობა (ინდივიდუალური საკუთრების რეჟიმი);
• საერთო საკუთრება მთელ ქონებაზე;
• თანაზიარი რეჟიმი მხოლოდ კონკრეტულ ობიექტებზე;
• უძრავი ქონების მიკუთვნება იმ მეუღლისთვის, ვის სახელზეც არის ის რეგისტრირებული;
• ბიზნესის მიკუთვნება ერთი მეუღლისთვის;
• თითოეული მეუღლის შემოსავლებში მონაწილეობის წესი;
• საოჯახო ხარჯების გაღების წესი;
• კრედიტების/სესხების დაფარვის წესი;
• ქონება, რომელსაც თითოეული მეუღლე მიიღებს განქორწინებისას;
• ერთ-ერთი მეუღლისთვის კომპენსაციის გადახდა;
• უძრავი ქონების განკარგვის წესები;
• პირობები, რომელთა დადგომისას კონკრეტული ქონება გადადის მეორე მეუღლეზე.

მაგალითად, მეუღლეებს შეუძლიათ დაადგინონ, რომ:

• თბილისში მდებარე ბინა არის საერთო თანაბარ წილად;
• ქმრის წილი კომპანიაში რჩება მის პირად საკუთრებად;
• ავტომობილი ეკუთვნის ცოლს;
• თითოეული მეუღლე დამოუკიდებლად აგებს პასუხს თავის სამეწარმეო ვალებზე;
• განქორწინებისას ერთი მეუღლე იღებს უძრავ ქონებას, ხოლო მეორე - ფულად კომპენსაციას.

საქორწინო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უფლებები და მოვალეობები შეიძლება შეითზღუდოს განსაზღვრული ვადით ან დამოკიდებული გახდეს გარკვეული პირობის დადგომაზე.

10. რისი შეტანა არ შეიძლება საქორწინო ხელშეკრულებაში

საქორწინო ხელშეკრულება არეგულირებს უპირატესად ქონებრივ ურთიერთობებს.

მას არ შეუძლია:

• მშობლის უფლებებისა და მოვალეობების შეცვლა;
• ბავშვის ბედის გადაწყვეტა მისი ინტერესების საზიანოდ;
• შვილის რჩენის (ალიმენტის) მოვალეობის გაუქმება;
• მეუღლისთვის სასამართლოსადმი მიმართვის უფლების ჩამორთმევა;
• კანონით დადგენილი მეუღლეთა ურთიერთრჩენის მოვალეობის შეცვლა;
• ერთ-ერთი მეუღლის ჩაყენება უკიდურესად მძიმე ქონებრივ მდგომარეობაში.

ამიტომ, პირობა - „განქორწინებისას მეუღლეს არ აქვს უფლება მიმართოს სასამართლოს“ - იურიდიული ძალის მქონე ვერ იქნება

ასევე რისკის შემცველია ხელშეკრულება, რომლითაც ერთი მეუღლე გონივრული კომპენსაციის გარეშე სრულად კარგავს ყოველგვარ ქონებას, შემოსავალსა და არსებობის წყაროს. სასამართლოს უფლება აქვს შეცვალოს ხელშეკრულების პირობები, თუ ისინი ერთ-ერთ მეუღლეს უკიდურესად არახელსაყრელ მდგომარეობაში აყენებს.

ასევე შეუძლებელია საქორწინო ხელშეკრულებით პირადი ყოფითი საკითხების მოწესრიგება, მაგალითად:

• ვინ არის ვალდებული მოამზადოს საჭმელი;
• რამდენი დრო უნდა გაატარონ მეუღლეებმა ერთად;
• ვინ არის პასუხისმგებელი ბავშვის აღზრდაზე;
• ვისთან იცხოვრებს ბავშვი განქორწინების შემდეგ;
• რამდენად ხშირად არიან მეუღლეები ვალდებულნი წავიდნენ შვებულებაში

ასეთი პირობები არ მიეკუთვნება მეუღლეთა ქონებრივ რეჟიმს და ვერ ჩაანაცვლებს ბავშვებთან დაკავშირებულ შეთანხმებებს ან სასამართლო გადაწყვეტილებებს

11. შესაძლებელია თუ არა საქორწინო ხელშეკრულების შეცვლა ან გაუქმება

დიახ, თუმცა ზოგადი წესით - მეუღლეთა ურთიერთშეთანხმებით.

საქორწინო ხელშეკრულება შეიძლება შეიცვალოს ან შეწყდეს ნებისმიერ დროს მხარეთა შეთანხმებით. ხელშეკრულებაზე ცალმხრივი უარის თქმა დაუშვებელია. განქორწინებისას ხელშეკრულება წყვეტს მოქმედებას, გარდა იმ დებულებებისა, რომლებიც თავისი არსით არეგულირებენ ქორწინების შეწყვეტის შედეგებს.

გარდა ამისა, დაინტერესებულ მეუღლეს შეუძლია მიმართოს სასამართლოს, თუ ხელშეკრულების პირობები მას უკიდურესად არახელსაყრელ მდგომარეობაში აყენებს.

12. აუცილებელია თუ არა განქორწინება ქონების გასაყოფად

არა.

თანაზიარი ქონება შეიძლება გაიყოს:

• ქორწინების განმავლობაში;
• განქორწინებასთან ერთად;
• განქორწინების შემდეგ.

ზოგჯერ ქორწინების დროს ქონების გაყოფა გამოიყენება ბიზნესის დასაცავად, საკუთრების მოსაწესრიგებლად ან მსხვილი გარიგებისთვის მომზადების მიზნით.

თუ მეუღლეებმა გაყვეს ქონების მხოლოდ ნაწილი, გაუყოფელი ნაწილი და მათ მიერ მომავალში შეძენილი ქონება, ზოგადი წესით, კვლავ ითვლება თანაზიარ საკუთრებად, თუ საქორწინო ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის დადგენილი.

13. ქონების ნებაყოფლობითი გაყოფა

თუ მეუღლეებს შორის დავა არ არსებობს, ყველაზე სწრაფი და კონტროლირებადი ვარიანტია ქონების გაყოფის შესახებ შეთანხმების (ხელშეკრულების) დადება.

შეთანხმებაში შესაძლებელია განისაზღვროს:

• ვის გადაეცემა კონკრეტული უძრავი ქონება;
• ვის რჩება ავტომობილი;
• ვის ეკუთვნის ანგარიშებზე არსებული ფული;
• ვის გადადის წილი კომპანიაში;
• ვინ აგრძელებს სესხის/კრედიტის გადახდას;
• გადაიხდება თუ არა კომპენსაცია;
• რა ვადებში გადაეცემა დოკუმენტები და ქონება;
• ვინ ფარავს სარეგისტრაციო, სანოტარო და საგადასახადო ხარჯებს.

თუ შეთანხმება ეხება უძრავ ქონებას, დარეგისტრირებული უფლების გადასვლა ან ცვლილება უნდა გაფორმდეს საჯარო რეესტრში.

ნებაყოფლობითი გაყოფა მეუღლეებს აძლევს საშუალებას გადაუხვიონ თასწორობის პრინციპს. მაგალითად, ერთმა მეუღლემ შეიძლება მიიღოს ბინა, ხოლო მეორემ - ბიზნესი და ფულადი სახსრები.

ამასთან, შეთანხმება ისე უნდა შედგეს, რომ არ დატოვოს მოუწესრიგებელი საკითხები. ფორმულირება „მხარეებს ერთმანეთის მიმართ ქონებრივი პრეტენზიები არ გააჩნიათ“ თავისთავად შეიძლება არ აღმოჩნდეს საკმარისი, თუ კონკრეტული აქტივები, ვალები და კომპენსაციები არ არის ჩამოთვლილი.

14. ქონების სასამართლო წესით გაყოფა

თუ შეთანხმება ვერ მოხერხდა, ქონებას ყოფს სასამართლო.

სასამართლო განსაზღვრავს:

• თანაზიარი ქონების შემადგენლობას;
• თითოეული მეუღლის პირადი ქონების შემადგენლობას;
• აქტივების ღირებულებას;
• წილების ოდენობას;
• რომელი ქონება გადაეცემა თითოეულ მეუღლეს;
• კომპენსაციის ოდენობას;
• საერთო ვალების განაწილების წესს.

ნივთები, რომლებიც ერთ-ერთ მეუღლეს სჭირდება პროფესიული საქმიანობისთვის, შეიძლება გადაეცეს სწორედ ამ მეუღლეს, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ისინი შეძენილია საერთო სახსრებით. თუ ერთ-ერთი მეუღლისთვის გადაცემული ქონების ღირებულება აღემატება მის წილს, მეორე მეუღლეს მიეკუთვნება შესაბამისი კომპენსაცია.

მაგალითად, სტომატოლოგიური აპარატურა შეიძლება გადაეცეს მეუღლე-სტომატოლოგს, ხოლო მეორე მეუღლეს - მიეკუთვნოს ფულადი კომპენსაცია.

15. ყოველთვის თანაბრად იყოფა თუ არა ქონება

საწყისი წესია - მეუღლეთა წილები თანაბარია.

თუმცა სასამართლოს უფლება აქვს გადაუხვიოს წილთა თანაბრობას, შემდეგი გარემოებების გათვალისწინებით:

• არასრულწლოვანი შვილების ინტერესები;
• ერთ-ერთი მეუღლის ყურადღებასაღები ინტერესები;
• მეუღლის შეზღუდული შესაძლებლობა (ინვალიდობა);
• არასრულწლოვანი შვილების საცხოვრებელი ადგილი ერთ-ერთ მშობელთან;
• მეორე მეუღლის მიერ საერთო ქონების ხარჯვა ოჯახის ინტერესების საზიანოდ.

მხოლოდ ის ფაქტი, რომ ბავშვი რჩება საცხოვრებლად ერთ მშობელთან, ავტომატურად არ ნიშნავს წილის გაზრდას. სასამართლო აფასებს გარემოებათა ერთობლიობას.

ასევე, სასამართლოს შეუძლია პირად საკუთრებად ცნოს ქონება, რომელიც შეძენილია ერთ-ერთი მეუღლის მიერ ოჯახური ურთიერთობების ფაქტობრივი შეწყვეტის შემდეგ ან ცალ-ცალკე ცხოვრების პერიოდში.

ანუ, განქორწინების იურიდიული თარიღი ყოველთვის არ არის ერთადერთი მნიშვნელოვანი მომენტი. თუ მეუღლეებმა ფაქტობრივად შეწყვიტეს საოჯახო ცხოვრება განქორწინების გაფორმებამდე ბევრად ადრე, ამან შეიძლება გავლენა იქონიოს მოგვიანებით შეძენილი აქტივების სტატუსზე.

16. ქონების გაყოფის მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა

სამოქალაქო კოდექსი ადგენს 3-წლიან ხანდაზმულობის ვადას განქორწინებული მეუღლეების მოთხოვნებზე თანაზიარი ქონების გაყოფის შესახებ.

ამიტომ გაყოფის განუსაზღვრელი ვადით გადადება რისკის შემცველია.

რაც მეტი დრო გადის, მით უფრო რთულია:

• საბანკო დოკუმენტების მიღება;
• სახსრების წყაროს დადასტურება;
• ქონების ღირებულების დადგენა;
• რემონტისა და ინვესტიციების საბუთების მოძიება;
• აქტივების გასხვისების თავიდან აცილება;
• შეძენის გარემოებათა დამტკიცება.

17. ყოველთვის გამოიყენება თუ არა უცხოელი მეუღლეების მიმართ საქართველოს სამართალი

არა.

საქართველოში ქონების არსებობა და საქართველოში განქორწინებაც კი ავტომატურად არ ნიშნავს იმას, რომ მეუღლეთა ყველა ქონებრივ ურთიერთობაზე გავრცელდება საქართველოს საოჯახო სამართალი.

საქართველოს კანონი „საერთაშორისო კერძო სამართლის შესახებ“ ადგენს გამოსაყენებელი სამართლის განსაზღვრის თანმიმდევრობას.

ქორწინების ზოგადი შედეგები, მეუღლეთა ქონებრივი ურთიერთობების ჩათვლით, ზოგადი წესით რეგულირდება იმ ქვეყნის სამართლით:

• რომლის მოქალაქეებიც არიან ან იყვნენ ორივე მეუღლე;
• სადაც ორივე მეუღლეს აქვს ან ქორწინების ბოლო პერიოდში ჰქონდა ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილი;
• რომელთანაც მეუღლეები ყველაზე მჭიდროდ არიან დაკავშირებულნი.

მაგალითად:

• თუ ორივე მეუღლე ყაზახეთის მოქალაქეა, შესაძლოა გამოყენებულ იქნეს ყაზახეთის სამართალი;
• თუ მეუღლეებს აქვთ სხვადასხვა მოქალაქეობა, მაგრამ მუდმივად ცხოვრობდნენ საქართველოში, სავარაუდოა საქართველოს სამართლის გამოყენება;
• თუ მეუღლეებს აქვთ სხვადასხვა მოქალაქეობა და ცხოვრობდნენ რამდენიმე ქვეყანაში, სასამართლო დაადგენს, რომელ ქვეყანასთან არის მათი ქორწინება ყველაზე მჭიდროდ დაკავშირებული.

ამიტომ, საერთაშორისო დავაში არ შეიძლება მექანიკური მსჯელობით დაწყება: „ბინა ნაყიდია ქორწინებაში - ესე იგი იყოფა შუაზე საქართველოს სამართლით“.

თავდაპირველად აუცილებელია გამოსაყენებელი სამართლის დადგენა.

18. შეუძლიათ თუ არა უცხოელ მეუღლეებს თავად აირჩიონ სამართალი

დიახ.

ქონებრივი ურთიერთობების მოსაწესრიგებლად მეუღლეებს შეუძლიათ აირჩიონ იმ ქვეყნის სამართალი:

• რომლის მოქალაქეც არის ერთ-ერთი მეუღლე;
• სადაც ერთ-ერთ მეუღლეს აქვს ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილი;
• სადაც მდებარეობს უძრავი ქონება.

სამართლის არჩევანი სანოტარო წესით უნდა გაფორმდეს.

მაგალითად, სხვადასხვა სახელმწიფოს მოქალაქე მეუღლეებს, რომლებიც მუდმივად ცხოვრობენ საქართველოში, შეუძლიათ აირჩიონ საქართველოს სამართალი საქართველოში არსებული თავიანთი უძრავი ქონების მოსაწესრიგებლად.

თუმცა ერთმანეთისგან უნდა გავმიჯნოთ:

• გამოსაყენებელი სამართლის არჩევანი;
• განსჯადი სასამართლოს არჩევანი;
• ქონების რეგისტრაციის ადგილი.

საქართველოს სამართლის გამოყენების შესახებ დათქმა თავისთავად ყოველთვის არ ნიშნავს იმას, რომ ნებისმიერ დავას აუცილებლად საქართველოს სასამართლო განიხილავს.

19. რომელი სამართალი გამოიყენება საქართველოში მდებარე უძრავ ქონებაზე

მეუღლეთა ქონებრივი ურთიერთობები შეიძლება რეგულირდებოდეს უცხოური სამართლით. თუმცა, ქონებაზე სანივთო უფლების წარმოშობა, ცვლილება, გადასვლა და შეწყვეტა განისაზღვრება იმ ქვეყნის სამართლით, სადაც ეს ქონება მდებარეობს (lex rei sitae). საქართველოში მდებარე უძრავი ქონებისთვის ეს არის საქართველოს სამართალი.

ეს ნიშნავს, რომ მკაფიოდ უნდა გაიმიჯნოს ორი საკითხი:

1. წარმოადგენს თუ არა ქონება მეუღლეთა თანაზიარ საკუთრებას;
2. როგორ წარმოიშობა, რეგისტრირდება, გადადის ან წყდება საკუთრების უფლება საქართველოში არსებულ ობიექტზე.

პირველი საკითხი შეიძლება გადაწყდეს უცხოური საოჯახო სამართლით. მეორე - საქართველოს სანივთო და სარეgistრაციო სამართლით.

20. როდის შეუძლიათ უცხოელ მეუღლეებს განქორწინება საქართველოში

მხოლოდ საქართველოში ქორწინების რეგისტრაციის ფაქტი საქართველოს სასამართლოს ყოველთვის არ ანიჭებს განქორწინების საქმის განხილვის უფლებამოსილებას.

საქართველოს სასამართლოებს აქვთ საერთაშორისო ქვემდებარეობა (იურისდიქცია) საოჯახო საქმეებზე, თუ:

• ერთ-ერთი მეუღლე საქართველოს მოქალაქეა ან ქორწინების დადების მომენტში იყო საქართველოს მოქალაქე;
• მოპასუხე მეუღლე ჩვეულებრივ ცხოვრობს საქართველოში;
• ერთ-ერთი მეუღლე მოქალაქეობის არმქონე პირებია და ჩვეულებრივ ცხოვრობს საქართველოში.

საოჯახო საქმეები მოიცავს განქორწინებას, ქორწინების შეწყვეტას ან ბათილად ცნობას, აგრეთვე ქორწინების ან თანაცხოვრების ფაქტის დადგენას.

ამიტომ, ორ უცხოელს, რომლებმაც ქორწინება დაარეგისტრირეს საქართველოში, მაგრამ შემდეგ მუდმივად ცხოვრობენ სხვა ქვეყანაში და არ გააჩნიათ საჭირო კავშირი საქართველოსთან, ყოველთვის ვერ შეძლებენ ქორწინების განქორწინებას საქართველოს სასამართლოში.

პირუკუ, თუ მოპასუხე მეუღლე მუდმივად ცხოვრობს საქართველოში, საქართველოს სასამართლოს შეიძლება ჰქონდეს საერთაშორისო ქვემდებარეობა ორივე მეუღლის უცხო ქვეყნის მოქალაქეობის მიუხედავადაც.

გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს არა მხოლოდ ქორწინების დადების ადგილს, არამედ მოქალაქეობას, ჩვეულებრივ საცხოვრებელ ადგილს და საქართველოსთან საპროცესო კავშირს.

21. შესაძლებელია თუ არა საქართველოში განქორწინებასთან ერთად უცხოელთა ქონების გაყოფა

დიახ, თუ საქართველოს სასამართლოს აქვს საერთაშორისო ქვემდებარეობა შესაბამის ქონებრივ მოთხოვნაზე.

თუმცა, განქორწინების იურისდიქცია და ქონების გაყოფის იურისდიქცია ცალ-ცალკე უნდა შემოწმდეს.

განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი წესი მოქმედებს ქართულ უძრავ ქონებასთან მიმართებით:

საქართველოში მდებარე უძრავ ქონებასთან უშუალოდ დაკავშირებული დავები მიეკუთვნება საქართველოს სასამართლოების ექსკლუზიურ საერთაშორისო ქვემდებარეობას (განსჯადობას).

ეს ნიშნავს, რომ დავა საქართველოში მდებარე ბინაზე, სახლზე, კომერციულ ფართსა თუ მიწის ნაკვეთზე უფლების შესახებ უნდა განხილულ იქნეს საქართველოს სასამართლოების ექსკლუზიური კომპეტენციის გათვალისწინებით.

მოძრავ ქონებაზე, ფულზე, უცხოურ კომპანიებში არსებულ წილებსა თუ საზღვარგარეთ არსებულ აქტივებზე წესები შეიძლება განსხვავებული იყოს და შესაძლოა საჭირო გახდეს ცალკე წარმოება სხვა ქვეყანაში.

პრაქტიკაში საერთაშორისო ქონების გაყოფა ხშირად რამდენიმე პროცესად იყოფა:

• განქორწინება - ერთ ქვეყანაში;
• ქართული უძრავი ქონების გაყოფა - საქართველოში;
• უცხოური უძრავი ქონების გაყოფა - მისი ადგილმდებარეობის ქვეყანაში;
• დავა უცხოურ კომპანიაში არსებულ წილებზე - შესაბამისი იურისდიქციის წესებით.

22. საჭიროა თუ არა უცხოური განქორწინების ცნობა საქართველოში

საქართველო, როგორც წესი, ცნობს უცხოური სასამართლოების კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებებს. ცნობის საკითხს განიხილავს საქართველოს უზენაესი სასამართლო, თუ კანონით გამონაკლისი არ არის გათვალისწინებული.

ამასთან, საოჯახო საკითხზე მიღებული გადაწყვეტილების ცალკე ცნობა არ მოითხოვება, თუ გადაწყვეტილების გამოტანის მომენტში ორივე მეუღლე იმ სახელმწიფოს მოქალაქე იყო, რომლის ორგანომაც გამოიტანა ეს გადაწყვეტილება.

მაგალითად, თუ საფრანგეთის ორი მოქალაქე განქორწინდა საფრანგეთში, ასეთი გადაწყვეტილების ცალკე სასამართლო ცნობის პროცედურა საქართველოში შეიძლება არ გახდეს საჭირო.

თუმცა, თუ მეუღლეებს ჰქონდათ სხვადასხვა მოქალაქეობა ან გადაწყვეტილება გამოიტანა სახელმწიფომ, რომლის მოქალაქეებიც არ იყვნენ ორივე მეუღლე, შესაძლოა საჭირო გახდეს საქართველოს უზენაესი სასამართლოსთვის მიმართვა.

უცხოური დოკუმენტის საქართველოში გამოსაყენებლად, როგორც წესი, დაჭირდებათ:

• კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება;
• მისი საბოლოოობის/ძალაში შესვლის დადასტურება;
• აპოსტილი ან კონსულარული ლეგალიზაცია (თუ არ მოქმედებს გათავისუფლების შესახებ საერთაშორისო ხელშეკრულება);
• დამოწმებული თარგმანი ქართულ ენაზე.

23. რა ემართება საქართველოში არსებულ ქონებას უცხოური განქორწინების შემდეგ

უცხოური განქორწინება წყვეტს ქორწინებას, თუმცა თავისთავად ყოველთვის არ ცვლის საქართველოში არსებულ ქონებაზე საკუთრების უფლებას.

უნდა შემოწმდეს, შეიცავს თუ არა უცხოური გადაწყვეტილება:

• მხოლოდ განქორწინების გადაწყვეტილებას;
• ასევე ქონების გაყოფის გადაწყვეტილებას;
• კონკრეტულ მითითებას ქართულ უძრავ ქონებაზე;
• ერთი მეუღლის მოვალეობას გადასცეს ქონება მეორეს;
• ფულად კომპენსაციას.

თუ უცხოურმა სასამართლომ მხოლოდ ქორწინება დაშალა, მეუღლეებს მაინც სჭირდებათ ცალკე გადაწყვიტონ ქართული ქონების საკითხი:

• დადონ შეთანხმება გაყოფის შესახებ;
• დაარეგისტრირონ უფლების გადასვლა;
• მიმართონ სარჩელით საქართველოს სასამართლოს.

24. შესაძლებელია თუ არა საქართველოში ქონების გაყოფის შესახებ უცხოური გადაწყვეტილების აღსრულება

პრინციპში, სამოქალაქო საქმეებზე უცხოური გადაწყვეტილებები შეიძლება ცნობილ და აღსრულებულ იქნეს საქართველოში. ამისთვის დაინტერესებული პირი მიმართავს საქართველოს უზენაეს სასამართლოს

განცხადებას თან უნდა დაერთოს:

• გადაწყვეტილების დამოწმებული ასლი;
• დამოწმებული თარგმანი;
• გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის დამადასტურებელი საბუთი;
• აღსრულებადობის დადასტურება, თუ ეს არ გამომდინარეობს ტექსტიდან.

თუმცა, ცნობაზე შეიძლება ითქვას უარი, თუ:

• საქმე მიეკუთვნება საქართველოს ექსკლუზიურ იურისდიქციას;
• მხარეს არ ეცნობა ჯეროვნად;
• უკვე არსებობს საქართველოს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება იმავე დავაზე;
• უცხოური სასამართლო არ ითვლებოდა კომპეტენტურად საქართველოს კანონმდებლობით;
• საქართველოში უკვე მიმდინარეობს იგივე დავა;
• გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება საქართველოს ძირითად სამართლებრივ პრინციპებს (საჯარო წესრიგს).

25. შეუძლია თუ არა უცხოურ სასამართლოს საქართველოში მდებარე უძრავი ქონების გაყოფა

ეს ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი პრაქტიკული საკითხია.

ვინაიდან საქართველოში მდებარე უძრავ ქონებასთან დაკავშირებული დავები მიეკუთვნება საქართველოს სასამართლოების ექსკლუზიურ საერთაშორისო ქვემდებარეობას, არსებობს სერიოზული რისკი იმისა, რომ უცხოური გადაწყვეტილება, რომელიც უშუალოდ ცვლის საკუთრების უფლებას ქართულ უძრავ ქონებაზე, არ იქნეს ცნობილი ან აღსრულებული საქართველოში.

მაგალითად, უცხოურმა სასამართლომ შეიძლება მიუთითოს, რომ ბათუმში მდებარე ბინა გადაეცემა ცოლს. თუმცა საქართველოს საჯარო რეესტრში ჩანაწერის ფაქტობრივი ცვლილებისთვის შეიძლება საჭირო გახდეს:

• მეუღლის მიერ შესაბამის დოკუმენტზე ნებაყოფლობითი ხელმოწერა;
• ან საქართველოს სასამართლოს ცალკე გადაწყვეტილება.

ამიტომ, ქართული უძრავი ქონების არსებობისას, უსაფრთხოა საპროცესო სტრატეგიის წინასწარ განსაზღვრა და იმის იმედად არყოფნა, რომ უცხოური გადაწყვეტილება ავტომატურად შეცვლის მესაკუთრეს რეესტრში.

სხვა შედეგია შესაძლებელი, თუ უცხოური გადაწყვეტილება უშუალოდ არ ცვლის სანივთო უფლებას, არამედ ადგენს ერთი მეუღლის ფულად ვალდებულებას მეორის მიმართ. თუმცა ამ შემთხვევაშიც ცალკე უნდა გაანალიზდეს გადაწყვეტილების შინაარსი და მისი აღსრულების შესაძლებლობა.

26. თუ განქორწინება მოხდა საზღვარგარეთ, ხოლო ქონება იყოფა საქართველოში

ეს სრულიად შესაძლებელი სცენარია.

მაგალითად:

• მეუღლეები განქორწინდნენ გერმანიაში;
• განქორწინება ცნობილია საქართველოში;
• მეუღლეთა ბინა მდებარეობს თბილისში;
• ბინის საკითხი უცხოურ სასამართლოს არ განუხილავს.

ასეთ შემთხვევაში, ყოფილ მეუღლეს შეუძლია მიმართოს საქართველოს სასამართლოს ქონების გაყოფის მოთხოვნით.

ამ დროს საქართველოს სასამართლომ უნდა დაადგინოს:

• ნამდვილად შეწყვეტილია თუ არა ქორწინება;
• რომელი სამართალი არეგულირებს მეუღლეთა ქონებრივ ურთიერთობებს;
• წარმოადგენს თუ არა ბინა საერთო ქონებას;
• ხომ არ არის გასული ხანდაზმულობის ვადა;
• არსებობს თუ არა წილთა თანაბრობიდან გადახვევის საფუძვლები;
• ვის გადაეცეს ობიექტი და საჭიროა თუ არა კომპენსაცია.

27. რა უნდა გაკეთდეს, თუ ქონება გაფორმებულია მეორე მეუღლეზე და არსებობს მისი გაყიდვის რისკი

ასეთ სიტუაციაში მნიშვნელოვანია მოქმედება დავის დასრულებამდე და არა ქონების გაყიდვის შემდეგ.

შესაძლო ზომები:

• საჯარო რეესტრიდან განახლებული ამონაწერის გამოთხოვა;
• იპოთეკის, ყადაღის და სხვა ტვირთების შემოწმება;
• ქორწინების დროს ქონების შეძენის მტკიცებულებების შეგროვება;
• სარჩელის მომზადება;
• სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ შუამდგომლობის ერთდროულად წარდგენა;
• ობიექტის გასხვისების ან დატვირთვის აკრძალვის მოთხოვნა.

კანონი „საერთაშორისო კერძო სამართლის შესახებ“ საქართველოს სასამართლოს აძლევს უფლებას გამოიყენოს უზრუნველყოფის ღონისძიებები, თუ ისინი უნდა აღსრულდეს საქართველოში ან თუ საქართველოს სასამართლოს გააჩნია საერთაშორისო ქვემდებარეობა.

28. ბინა ნაყიდია ქორწინებაში, მაგრამ დარეგისტრირებულია ერთ მეუღლეზე

თუ მოქმედებს კანონისმიერი რეჟიმი და ბინა ნაყიდია ქორწინების დროს, მეორე მეუღლეს შეუძლია განაცხადოს პრეტენზია წილზე, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ მისი სახელი არ ფიგურირებს რეესტრში.

საჭირო იქნება:

• ქორწინების მოწმობა;
• შეძენის ხელშეკრულება;
• ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან;
• გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტები;
• საქორწინო ხელშეკრულების არარსებობის დადასტურება ან მისი შინაარსი;
• გამოსაყენებელი სამართლის დასადგენად საჭირო მონაცემები.

29. ბინა ნაყიდია ქორწინებამდე, მაგრამ მეუღლეებმა ის ერთად გარემონტეს

ბინა თავდაპირველად წარმოადგენს პირად საკუთრებას.

თუმცა, მეორე მეუღლეს შეუძლია მოითხოვოს მისი საერთო საკუთრებად ცნობა ან განხორციელებული დანახარჯების გათვალისწინება, თუ დაამტკიცებს ღირებულების არსებით ზრდას ქორწინების პერიოდის ხარჯების ხარჯზე.

საჭიროა ღირებულების შეფასება გაუმჯობესებამდე და მის შემდეგ, ასევე ინვესტიციების წყაროს დადასტურება.

30. ბინა ნაყიდია ქორწინების დროს ქორწინებამდე არსებული ბინის გაყიდვით მიღებული ფულით

ასეთი ბინა ავტომატურად არ ხდება საერთო.

თუ მეუღლე დაამტკიცებს, რომ ახალი ბინა გადახდილია ექსკლუზიურად მისი პირადი (ქორწინებამდე არსებული) ქონების გაყიდვით მიღებული თანხით, მას შეუძლია ამტკიცოს, რომ შეძენილი ობიექტიც ატარებს პირად ხასიათს.

გადამწყვეტი მნიშვნელობა ექნება ფულის მოძრაობის მიდევნების შესაძლებლობას:

• ძველი ბინის გაყიდვის ხელშეკრულება;
• საბანკო ამონაწერი;
• ახალი ბინის ყიდვის ხელშეკრულება;
• გადარიცხვების თარიღები და თანხები;
• საერთო სახსრებთან შერევის არარსებობა.

თუ პირად ფულს დაემატა მეუღლეთა საერთო სახსრები, შესაძლებელია დავა წილებზე ან კომპენსაციაზე.

31. ერთ-ერთმა მეუღლემ ქორწინებისას ბინა მიიღო საჩუქრად

ზოგადი წესით, ბინა წარმოადგენს დასაჩუქრებული მეუღლის პირად საკუთრებას.

თუმცა, თუ შემდგომში საერთო სახსრებით განხორციელდა მასშტაბური რეკონსტრუქცია და ობიექტის ღირებულება არსებითად გაიზარდა, მეორე მეუღლეს შეუძლია დააყენოს განხორციელებულ გაუმჯობესებებთან დაკავშირებული მოთხოვნა.

32. ერთ-ერთმა მეუღლემ საერთო ქონება გაყიდა მეორის თანხმობის გარეშე

გარიგება ავტომატურად ბათილი არ ხდება მხოლოდ მეორე მეუღლის თანხმობის არარსებობის გამო.

გარემოებებიდან გამომდინარე, მეორე მეუღლეს შეუძლია:

• მოითხოვოს მიღებული სარგებლის თავისი წილი;
• განაცხადოს შემძენის არაკეთილსინდისიერებაზე;
• გაასაჩივროს გარიგება სხვა საფუძვლებით;
• მოითხოვოს კომპენსაცია;
• დააყენოს გასხვისებული ქონების ღირებულების გაყოფაში ჩართვის საკითხი.

შედეგი დამოკიდებული იქნება გარიგების ხასიათზე, მყიდველის ინფორმირებულობასა და მტკიცებულებებზე.

33. ერთ-ერთმა მეუღლემ განქორწინებამდე ანგარიშიდან გაიტანა/გადარიცხა ფული

თუ ფული წარმოადგენდა თანაზიარ ქონებას და დაიხარჯა ოჯახის ინტერესების საწინააღმდეგოდ, ეს შეიძლება გათვალისწინებულ იქნეს გაყოფისას.

სასამართლოს უფლება აქვს გადაუხვიოს წილთა თანაბრობას, თუ ერთმა მეუღლემ საერთო ქონება ოჯახის საზიანოდ დახარჯა.

ამიტომ მნიშვნელოვანია საბანკო ამონაწერების დროულად მიღება და თანხების მოძრაობის დადგენა.

34. თუ ურთიერთობა სტაბილურია

კონფლიქტის არარსებობის შემთხვევაშიც კი აზრი აქვს:

• განისაზღვროს, რომელი სამართალი არეგულირებს ოჯახის ქონებას;
• შემოწმდეს უძრავი ქონებისა და ბიზნესის სტატუსი;
• შენახულ იქნეს ფულის წარმოშობის დამადასტურებელი საბუთები;
• გაფორმდეს ჩუქების ხელშეკრულებები;
• არ მოხდეს პირადი და საერთო სახსრების აუცილებლობის გარეშე შერევა;
• დაიდოს საქორწინო ხელშეკრულება ბიზნესის, უძრავი ქონების ან სხვადასხვა ქვეყანაში აქტივების არსებობისას.

საქორწინო ხელშეკრულება არ არის განქორწინებისთვის მზადება. საერთაშორისო ოჯახში ეს არის პირველ რიგში სამართლებრივი გაურკვევლობის წინასწარ აღმოფხვრის საშუალება.

35. თუ განქორწინება უკვე სავარაუდოა

სარჩელის შეტანამდე სასურველია:

1. შეადგინოთ აქტივებისა და ვალდებულებების სრული ჩამონათვალი.
2. მიიღოთ ამონაწერები რეესტრებიდან.
3. შეაგროვოთ საბანკო დოკუმენტები.
4. შეამოწმოთ საქორწინო ხელშეკრულების არსებობა.
5. განსაზღვროთ მეუღლეთა ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილი.
6. დაადგინოთ გამოსაყენებელი სამართალი.
7. შეამოწმოთ საერთაშორისო ქვემდებარეობა.
8. შეაფასოთ ქონების გაყიდვის რისკები.
9. საჭიროების შემთხვევაში მოამზადოთ სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიებები.
10. განსაზღვროთ, დაგჭირდებათ თუ არა რამოდენიმე სასამართლო პროცესი სხვადასხვა ქვეყანაში.

ძირითადი დასკვნები

ქორწინების დროს შეძენილი ქონება, ზოგადი წესით, ითვლება თანაზიარ საკუთრებად, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ის დარეგისტრირებულია მხოლოდ ერთ მეუღლეზე.

პირად ქონებად ჩვეულებრივ რჩება ქორწინებამდე შეძენილი, ჩუქებით ან მემკვიდრეობით მიღებული ქონება.

პირადი ქონება შეიძლება ცნობილ იქნეს თანაზიარ საკუთრებად, თუ ქორწინებისას მისი ღირებულება არსებითად გაიზარდა საერთო დანახარჯებით.

საქორწინო ხელშეკრულება იძლევა კანონისმიერი რეჟიმის შეცვლის, ინდივიდუალური საკუთრების დადგენის, ბიზნესის, უძრავი ქონების, შემოსავლებისა და ვალების ბედის განსაზღვრის შესაძლებლობას.

ქონება შეიძლება გაიყოს როგორც ქორწინების განმავლობაში, ისე განქორწინების შემდეგ - ნებაყოფლობით ან სასამართლოს გზით.

წილთა თანაბრობა ზოგადი წესია, თუმცა არა აბსოლუტური. სასამართლოს შეუძლია გაითვალისწინოს შვილების ინტერესები, მეუღლეთა მდგომარეობა და საერთო ქონების არაკეთილსინდისიერი ხარჯვა.

უცხოელი მეუღლეებისთვის თავდაპირველად უნდა დადგინდეს გამოსაყენებელი სამართალი და საერთაშორისო ქვემდებარეობა. ქორწინების რეგისტრაციის ადგილი თავისთავად ამ საკითხებს არ წყვეტს.

საქართველოში მდებარე უძრავ ქონებასთან დაკავშირებული დავები მიეკუთვნება საქართველოს სასამართლოების ექსკლუზიურ საერთაშორისო ქვემდებარეობას.

უცხოური განქორწინება ყოველთვის ავტომატურად არ წყვეტს საქართველოში არსებული ქონების ბედს. შესაძლოა საჭირო გახდეს გადაწყვეტილების ცნობა ან ცალკე პროცესი საქართველოში.

ქართული უძრავი ქონების გაყოფის შესახებ უცხოური გადაწყვეტილება შეიძლება წააწყდეს ცნობაზე უარს, ვინაიდან საქართველოში არსებულ უძრავ ქონებაზე უფლება ეხება საქართველოს სასამართლოების ექსკლუზიურ კომპეტენციას.

საერთაშორისო საოჯახო დავაში საკმარისი არ არის მხოლოდ იმის დადგენა, თუ ვის ეკუთვნის ქონება დოკუმენტებით. ერთდროულად უნდა იქნეს გათვალისწინებული საოჯახო, სანივთო, კორპორაციული, საპროცესო და საერთაშორისო კერძო სამართალი. სასამართლოს ქვეყნის ან გამოსაყენებელი სამართლის არჩევაში დაშვებულმა შეცდომამ შეიძლება გამოიწვიოს ის, რომ მოგებული გადაწყვეტილების აღსრულება შეუძლებელი აღმოჩნდეს იქ, სადაც ფაქტობრივად მდებარეობს ქონება.