ბიზნესის წარმოება საქართველოში 2026 წელს: სამართლებრივი, საგადასახადო და დასაქმების რისკები, რომლებიც უცხოურმა კომპანიებმა უნდა გაითვალისწინონ

1. კომპანიის რეგისტრაცია არ ნიშნავს ბიზნესის სტრუქტურირებას

კორპორაციული პერსპექტივა: მარინა პიდუაშვილი, JUST Advisors-ის პარტნიორი, დირექტორი და კორპორაციული სამართლის დეპარტამენტის ხელმძღვანელი

საქართველოს კორპორაციული სამართალი ინვესტორებს მნიშვნელოვან მოქნილობას ანიჭებს. შპს-ს ან სააქციო საზოგადოებას (სს) შეიძლება ჰყავდეს ერთი პარტნიორი/აქციონერი, ხოლო დამფუძნებლები შეიძლება იყვნენ როგორც ფიზიკური, ისე იურიდიული პირები. კანონმდებლობით დადგენილი გამონაკლისების გარდა, უცხოელი ინვესტორები სარგებლობენ არანაკლებ ხელსაყრელი სამართლებრივი დაცვის რეჟიმით, ვიდრე ადგილობრივი ფიზიკური თუ იურიდიული პირები.

ეს მოქნილობა ინვესტორებს უქმნის მცდარ შთაბეჭდილებას, რომ კომპანიის დაფუძნება უბრალო ტექნიკური პროცედურაა: დარეგისტრირდეს შპს, დაინიშნოს დირექტორი, გაიხსნას საბანკო ანგარიში და დაიწყოს საქმიანობა.

სერიოზული ბიზნესისთვის ეს მიდგომა ხშირად ზედმეტად ვიწროა.

რეგისტრაციამდე ინვესტორებმა უნდა განსაზღვრონ: ვინ ფლობს კომპანიას, ვინ ახორციელებს ყოველდღიურ მართვას, რომელი გადაწყვეტილებები საჭიროებს პარტნიორთა/აქციონერთა თანხმობას, როგორ უზრუნველყოფენ დამატებით დაფინანსებას, რა ხდება პარტნიორებს შორის უთანხმოებისას და როგორ შეიძლება პარტნიორი შევიდეს ან გამოვიდეს პროექტიდან.

სტანდარტული სადამფუძნებლო დოკუმენტები შესაძლოა საკმარისი იყოს კომპანიის დასარეგისტრირებლად, თუმცა ისინი არ არის საკმარისი ინვესტორებს შორის არსებული რთული ურთიერთობების დასარეგულირებლად.

გარდა ამისა, საჭიროა ბიზნესმოდელის შემოწმება სექტორულ შეზღუდვებზე, ლიცენზიებსა და ნებართვებზე. განსაკუთრებით თვალსაჩინო მაგალითია სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწა. საქართველოს კანონმდებლობა აწესებს სპეციალურ შეზღუდვებს, როდესაც ასეთ მიწას იძენს უცხოელი ან ისეთი ქართული კომპანია, რომლის დომინანტი პარტნიორი უცხოელია. გარკვეულ შემთხვევებში, ასეთი კომპანიის მიერ მიწის შეძენა შესაძლებელია მხოლოდ საინვესტიციო გეგმისა და საქართველოს მთავრობის გადაწყვეტილების საფუძველზე.

ოქროს წესი მარტივია: ჯერ დააპროექტეთ ბიზნესი და მხოლოდ ამის შემდეგ დარეგისტრირეთ მასზე მორგებული იურიდიული პირი.

2. საქართველოს საგადასახადო სისტემა მარტივია მხოლოდ პირველ საერთაშორისო ტრანზაქციამდე

საგადასახადო პერსპექტივა: გიორგი ჟუჟუნაშვილი, JUST Advisors-ის პარტნიორი, ადვოკატი და საგადასახადო სამართლის სპეციალისტი

საქართველოში ძირითადი საგადასახადო განაკვეთების დამახსოვრება რთული არ არის: კომპანიების უმეტესობისთვის მოგების გადასახადი 15%-ია. ქართული საგადასახადო მოდელის მიხედვით, დაბეგვრა უკავშირდება მოგების განაწილებას (ან განაწილებულად განხილულ გადახდებს) და არა წლის განმავლობაში მიღებულ ბუღალტრულ მოგებას.

საქართველოს რეზიდენტი კომპანიის მიერ ფიზიკური პირისთვის ან არარეზიდენტი საწარმოსთვის გადახდილი დივიდენდები, როგორც წესი, იბეგრება წყაროსთან 5%-იანი განაკვეთით. საშემოსავლო გადასახადის სტანდარტული განაკვეთი 20%-ია, ხოლო დღგ - 18%. დღგ-ის რეგისტრაციის ვალდებულება წარმოიშობა მაშინ, როდესაც დასაბეგრი ოპერაციების ჯამური თანხა ნებისმიერი უწყვეტი 12 კალენდარული თვის განმავლობაში 100,000 ლარს გადააჭარბებს.

თუმცა, ეს ციფრები ვერ გაგვცემს პასუხს იმ კითხვებზე, რომლებიც, როგორც წესი, მთავარ საგადასახადო რისკებს უქმნის საერთაშორისო ბიზნესს:

• რა ხდება, როდესაც ქართული კომპანია ყიდულობს მართვის, IT, სარეკლამო ან საკონსულტაციო მომსახურებას თავისი უცხოური დამფუძნებელი (მშობელი) კომპანიისგან ან სხვა არარეზიდენტისგან?
• წარმოიშობა თუ არა უკუდაბეგვრის დღგ?
• ექვემდებარება თუ არა უცხოელი კონტრაქტორისთვის განხორციელებული გადახდა წყაროსთან დაკავებას?
• ითვლება თუ არა მომსახურება საქართველოში გაწეულად?
• გამოიყენება თუ არა ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების საერთაშორისო ხელშეკრულება?
• ქართული კომპანია ნამდვილად მომსახურების საფასურს იხდის, თუ ტრანზაქციის ნაწილი ეკონომიკურად მოგების განაწილებაა?

ამიტომ, ქართულ კომპანიას სჭირდება ინდივიდუალური საგადასახადო ანალიზი და ბუღალტრული აღრიცხვის პროცესი. საზღვარგარეთ არსებული სათავო ოფისის ბუღალტრული მოდელის უბრალო გადმოღება საკმარისი არ არის.

ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმ ჯგუფებისთვის, რომლებიც ოპერირებენ შიდაკომპანიური ხელშეკრულებებით, უცხოელი კონტრაქტორებით, მართვის ასანაზღაურებელი მომსახურებით ან საერთო მომსახურების ცენტრის მოდელით.

საგადასახადო რისკი იშვიათად გვევლინება უშუალოდ 15% ან 18%-იან განაკვეთში. იგი თავს იჩენს ტრანზაქციის არასწორ კლასიფიკაციაში, რომელზეც ეს განაკვეთი უნდა გავრცელდეს ან არ უნდა გავრცელდეს.

3. უცხოელი თანამშრომლის დაქირავება 2026 წელს ცალკე საკანონმდებლო შესაბამისობის პროექტად იქცა

შრომითი მიგრაციის პერსპექტივა: სოფო ხიზანიშვილი, JUST Advisors-ის მიგრაციის დეპარტამენტის ხელმძღვანელი

ეს არის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი სიახლე საქართველოში მოქმედი უცხოური ბიზნესისთვის.

2026 წლის 1 მარტიდან, უცხო ქვეყნის მოქალაქეთა უმეტესობა, რომლებიც მუშაობენ ქართველი დამსაქმებლისთვის, ექვემდებარება სანებართვო შრომით მიგრაციულ რეჟიმს. ზოგადი წესით, კანონიერი დასაქმება მოითხოვს წერილობით შრომით ხელშეკრულებას, უცხოელის შრომითი საქმიანობის განხორციელების უფლებას და შესაბამის ბინადრობის სტატუსს ან D1 კატეგორიის საიმიგრაციო ვიზას (თუ არ მოქმედებს კანონით გათვალისწინებული გამონაკლისი).

შრომითი საქმიანობის უფლება გაიცემა კონკრეტულ ადგილობრივ დამსაქმებელთან დასაქმების მიზნით. დამსაქმებელი განაცხადით მიმართავს მას შემდეგ, რაც შრომითი ხელშეკრულება გაფორმდება. განხილვის კანონით დადგენილი ზოგადი ვადა 30 კალენდარულ დღემდეა.

2026 წლის ივლისის ცვლილებებმა დაამატა დაგეგმვის კიდევ ერთი ეტაპი. თუ დამსაქმებელი გეგმავს კალენდარული წლის განმავლობაში 5-ზე მეტი უცხო ქვეყნის მოქალაქის დასაქმებას, ან უცხოელი თანამშრომლები აჭარბებენ პერსონალის დადგენილ 5%-იან ზღვარს, დამსაქმებელმა შესაბამის შემთხვევებში უნდა შეათანხმოს წლიური კვოტა ინდივიდუალური შრომითი საქმიანობის უფლების განაცხადის წარდგენამდე. წესები ასევე უკავშირებს ამ პროცესს მინიმალური ბრუნვის კრიტერიუმებს, რაც, როგორც წესი, შეადგენს 50,000 ლარს თითოეულ უცხოელ განმცხადებელზე (ხოლო საგანმანათლებლო და სამედიცინო დაწესებულებებისთვის მოქმედებს შედარებით დაბალი, 35,000-ლარიანი ზღვარი).

კომპანიებმა იმ უცხოელ თანამშრომლებთან მიმართებით, რომლებსაც 2026 წლის 1 მარტის მდგომარეობით აქტიური რეგისტრაციის სტატუსი ჰქონდათ, ასევე უნდა გადახედონ გარდამავალ რეჟიმს: აღნიშნულმა პერსონალმა სავალდებულო შრომითი საქმიანობის უფლება და შესაბამისი ბინადრობის სტატუსი 2027 წლის 1 იანვრამდე უნდა მოიპოვოს.

მოთხოვნების შეუსრულებლობა უკვე აღარ არის მხოლოდ HR დოკუმენტაციის ფორმალური ხარვეზი. შესაბამისი უფლების გარეშე დასაქმებამ შეიძლება გამოიწვიოს დამსაქმებლის დაჯარიმება 2,000 ლარის ოდენობით თითოეულ უცხოელ თანამშრომელზე და ცალკე 2,000-ლარიანი ჯარიმა თავად დასაქმებულისთვის. განმეორებითი დარღვევა გაზრდილ სანქციებს ითვალისწინებს.

დამსაქმებელთა მთავარი გაკვეთილი: დაგეგმეთ საიმიგრაციო საკითხები მანამ, სანამ უცხოელი თანამშრომელი მუშაობას დაიწყებს, და არა მას შემდეგ, რაც ხელფასების გაცემა უკვე დაწყებულია.

4. საინვესტიციო სამართლებრივი აუდიტი ცდება საჯარო რეესტრის ამონაწერს

ქონებრივი და საინვესტიციო პერსპექტივა: შალვა გიორგაძე, JUST Advisors-ის პარტნიორი და ქონებრივი ურთიერთობებისა და მშენებლობის სამართლის დეპარტამენტის ხელმძღვანელი

საჯარო რეესტრის ამონაწერი აუცილებელია, თუმცა ის არ წარმოადგენს სრულყოფილ საინვესტიციო სამართლებრივი აუდიტის ანგარიშს.

უძრავი ქონების შეძენამდე ან დეველოპერულ პროექტში ინვესტირებამდე, მყიდველმა უნდა შეამოწმოს არა მხოლოდ დარეგისტრირებული საკუთრება და უფლებრივი შეზღუდვები/ყადაღა, არამედ გამყიდველის უფლებამოსილება, საკადასტრო მონაცემები, მიწის დანიშნულება, სამშენებლო დოკუმენტაცია, სახელშეკრულებო შეზღუდვები და ის სამართლებრივი პირობები, რომლებითაც აქტივის რეალურად გამოყენებაა შესაძლებელი.

JUST Advisors-ის მიერ გამოქვეყნებული სახელმძღვანელო უძრავი ქონების ტრანზაქციებზე ხაზს უსვამს თავად ხელშეკრულების დეტალური გადამოწმების აუცილებლობასაც, მათ შორის: გადახდის მექანიზმებს, ხელშეკრულების მოშლის უფლებებს, გამყიდველის პასუხისმგებლობასა და მყიდველის დაცვის გარანტიებს იმ შემთხვევისთვის, თუ პროექტი გეგმის შესაბამისად არ განვითარდება.

უცხოელი ინვესტორებისთვის განსაკუთრებულ ყურადღებას იმსახურებს მიწის კატეგორია, ვინაიდან სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწა ექვემდებარება საკუთრების ცალკეულ საკანონმდებლო რეჟიმს.

მთავარი კითხვა ინვესტირებამდე არის არა უბრალოდ „ვინ ფლობს ქონებას?", არამედ „შეძლებს თუ არა ინვესტორი ამ აქტივის შეძენას, განვითარებასა და გამოყენებას იმგვარად, როგორც ეს ბიზნესგეგმით არის გათვალისწინებული?"

5. ყველაზე დიდი რისკები სხვადასხვა სამართლებრივ დისციპლინებს შორის წარმოიშობა

განვიხილოთ ტიპური უცხოური საინვესტიციო პროექტი:

საერთაშორისო ჯგუფი აფუძნებს ქართულ შპს-ს, ნიშნავს უცხოელ მენეჯერებს, ქირაობს რამდენიმე უცხოელ სპეციალისტს, იჯარით იღებს ოფისს, ყიდულობს საწყობს, იღებს მომსახურებას თავისი მშობელი კომპანიისგან და იწყებს ინვოისების გაგზავნას ადგილობრივი თუ საერთაშორისო კლიენტებისთვის.

ეს არ არის ერთი ცალკეული სამართლებრივი დავალება.

კორპორაციული სტრუქტურა გავლენას ახდენს დაბეგვრაზე. დასაქმებასთან დაკავშირებული გადაწყვეტილებები მოქმედებს საიმიგრაციო სტატუსსა და სახელფასო უწყისზე. უცხოელი თანამშრომლების რაოდენობამ შესაძლოა გავლენა იქონიოს მუშაობის ნებართვის მიღების პროცესზე. ოპერაციებისთვის შერჩეულმა ქონებამ შეიძლება წარმოშვას საკუთრების უფლების, მიწით სარგებლობის ან ნებართვების პრობლემები. უცხოური კომპანიისთვის განხორციელებულმა გადახდებმა შესაძლოა წარმოშვას ქართული დღგ-ის ან წყაროსთან დაკავების ვალდებულებები.

სწორედ ამიტომ ყველაზე უსაფრთხო მიდგომა არის პროექტის, როგორც ერთიანი სისტემის, განხილვა.

კორპორაციული, საგადასახადო, ბუღალტრული, შრომითი, მიგრაციული და ქონებრივი სამართლის სპეციალისტები უნდა ეყრდნობოდნენ ერთი და იმავე ბიზნესმოდელსა და ფაქტობრივ გარემოებებს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, გადაწყვეტილებამ, რომელიც იდეალურად მუშაობს ერთ სფეროში, შესაძლოა პრობლემა შექმნას მეორეში.

2026 წელს საქართველოში შემოსული კომპანიებისთვის ეს ალბათ ყველაზე მნიშვნელოვანი პრაქტიკული დასკვნაა: რეალური უპირატესობა სწრაფ რეგისტრაციაში კი არ არის, არამედ სწორ სტრუქტურირებაში - პირველ ხელშეკრულებამდე, თანამშრომლამდე, საგადასახადო დეკლარაციამდე ან ინვესტიციამდე, სანამ სტრუქტურის შეცვლა ძვირი დაჯდება.

ძირითადი დასკვნები

საქართველოში ბიზნესის წარმოება 2026 წელს კვლავ შედარებით მარტივია რეგისტრაციისა და საგადასახადო განაკვეთების დონეზე, მაგრამ რეგისტრაცია არ ნიშნავს სტრუქტურირებას.

საგადასახადო რისკები ძირითადად წარმოიშობა არა განაკვეთებში, არამედ ტრანზაქციების კლასიფიკაციაში, არარეზიდენტებთან ურთიერთობასა და შიდაკომპანიურ გადახდებში.

2026 წლის 1 მარტიდან უცხოელ თანამშრომელთა დასაქმება ექვემდებარება სანებართვო შრომით მიგრაციულ რეჟიმს, ხოლო 2026 წლის ივლისის ცვლილებები აწესებს დამატებით კვოტირებას და მინიმალური ბრუნვის კრიტერიუმებს.

უძრავი ქონების ან დეველოპერული პროექტის შეძენამდე საჯარო რეესტრის ამონაწერი საკმარისი არ არის - საჭიროა სრულყოფილი სამართლებრივი აუდიტი, განსაკუთრებით სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწაზე.

ყველაზე დიდი რისკები წარმოიშობა სხვადასხვა სამართლებრივი დისციპლინის (კორპორაციული, საგადასახადო, შრომითი, მიგრაციული, ქონებრივი) კვეთაზე. ამიტომ პროექტი უნდა განიხილებოდეს როგორც ერთიანი სისტემა.

რეალური უპირატესობა სწრაფ რეგისტრაციაში კი არ არის, არამედ სწორ სტრუქტურირებაში - პირველ ხელშეკრულებამდე, თანამშრომლამდე, საგადასახადო დეკლარაციამდე ან ინვესტიციამდე.